W sobotę rodzina poszła świętować rocznicę. Marina Iwanowna wynajęła na uroczystość salę w restauracji na obrzeżach miasta — przestronną, z kryształowymi żyrandolami i białymi obrusami. Zebrało się około trzydziestu gości: krewni, sąsiedzi, starzy przyjaciele teściowej. Stoły były dosłownie pełne przekąsek — czerwona ryba, galaretowata ryba, pieczona kaczka, cały stół osobno na ciasta i desery. Grał wynajęty toastmaster; w rogu sali znajdował się stół z musującymi i owocami na stół bufetowy przed głównymi siedzeniami.
Natasza usiadła obok Siergieja, przyglądając się skali tego, co się działo, a liczby kręciły jej się w głowie wbrew jej woli — ile kosztuje sala tego poziomu, ile cateringu dla trzydziestu osób, ile toastmastera na wieczór. Kwoty te wyraźnie nie były korzystne dla Vanyi i jego przyszłych aparatów ortodontycznych.
— Co za piękność, — sąsiadka stołu szepnęła z podziwem, patrząc na dekorację sali. — Marina Iwanowna nie oszczędzała na rocznicy!
Natasza uśmiechnęła się uprzejmie, patrząc na talerz przed sobą. Nastrój stawał się coraz cięższy z każdą minutą — nie z zazdrości o czyjeś wakacje, ale z jasnego zrozumienia, czyje pieniądze pokryły całą tę skalę. Siergiej uśmiechał się w pobliżu, brzęcząc okularami z krewnymi, najwyraźniej nie zauważając, jak jego żona coraz bardziej się zamyka w sobie.
Około połowy wieczoru toastmistrz ogłosił serię toastów. Krewni na zmianę wstawali, wypowiadali ciepłe słowa, życzyli solenizantce zdrowia i długowieczności. Marina Iwanowna siedziała na czele stołu, lśniąca, w nowej sukience, przyjmując gratulacje z okazji pojawienia się mężczyzny z pewnością godnego całego splendoru, który się dzieł.
—A teraz posłuchajmy naszej synowej, — oznajmił toastmaster, kiwając głową w stronę Nataszy z mikrofonem w dłoni. — Natalia, proszę.
Natasza wstała i wzięła mikrofon. Przy stole zrobiło się trochę ciszej — goście odwrócili się, czekając na zwykłe uprzejme życzenia, z których wiele zostało już złożonych wieczorem.
— Marina Iwanowna, — Natasza zaczęła równym, spokojnym głosem, — Życzę Ci dobrego zdrowia, długiego życia i dobrobytu w rodzinie.
Teściowa raczej skinęła głową, przyciskając rękę do piersi na znak wdzięczności.
Natasza zatrzymała się na chwilę, a potem jej głos się zmienił — stał się trochę cichszy, ale zauważalnie trudniejszy.
—Chciałbym też powiedzieć parę słów o tym, skąd wzięły się pieniądze na ten wspaniały bankiet.
Przy stole panuje cisza — ta wyjątkowa, dzwoniąca cisza, która przychodzi, gdy wszyscy czują się jednocześnie: zaraz wydarzy się coś, czego nikt się nie spodziewał.
— Marina Iwanowna, — Natasza trzymała mikrofon obiema rękami, jej głos nie drżał, — sama doskonale wiesz, skąd pochodzą pieniądze na tę salę, na katering, na toastmastera. Nawet na starość nigdy nie nauczyliśmy się żyć w granicach swoich możliwości — i z jakiegoś powodu nie emerytura za to płaci, ale pensja Siergieja i mnie.
Przez korytarz rozległ się cichy szept. Goście spojrzeli na siebie, niektórzy odłożyli widelec na bok, inni zamarli ze szklanką do połowy ust.
—Oszczędziliśmy pieniądze na aparat ortodontyczny naszego syna, — Natasza kontynuowała, nie podnosząc głosu. — Vanya chodzi z nierównymi zębami już od sześciu miesięcy, ortodonta spieszy się z leczeniem. Pieniądze na ten cel przeznaczono na salę bankietową i czerwoną rybę dla trzydziestu gości.
Sąsiadka przy stole cicho sapnęła, zakrywając usta dłonią. Starsza kobieta siedząca na drugim końcu stołu —najwyraźniej przyjaciółka solenizantki— ze zdziwieniem spojrzała na gospodynię wieczoru, jakby czekała na wyjaśnienia.
Marina Iwanowna powoli wstała z miejsca na czele stołu. Uśmiech, który świecił mi na twarzy zaledwie sekundę temu, zniknął bez śladu.
—O czym ty w ogóle mówisz? — Głos teściowej brzmiał ostro, z oczywistym zagrożeniem w intonacji. — Czy umysł całkowicie wyszedł poza umysł, aby powiedzieć to przed gośćmi?
— Mówię prawdę, — Natasza nie odwróciła wzroku. — Od miesięcy prosisz Siergieja o pieniądze. Albo kocioł, albo szyby, albo ciśnienie skoczyło. Ale ostatecznie wszystko trafiło do tej sali.
— Jaka bezczelność, — Marina Iwanowna rozejrzała się po gościach, szukając wsparcia. — Zorganizowała tu występ z okazji mojej rocznicy! Czy ty w ogóle rozumiesz, co robisz?
Siergiej szarpnął się, żeby wstać, próbował coś powiedzieć, ale w połowie zdania zamarł w zamieszaniu, odwracając wzrok od matki na żonę.
— Rozumiem, — Natasza opuściła mikrofon. — Chciałam tylko, żeby goście wiedzieli, czyje to naprawdę były wakacje.
Marina Iwanowna tak szybko zrobiła się fioletowa, że jej cera dorównywała bordowemu obrusowi na stole. Moje ręce drżały, palce zaciskały się w pięści.
—Nauczę cię teraz szanować starszych! — Marina Iwanowna krzyknęła i idąc za róg stołu szybciej, niż ktokolwiek mógł zareagować, złapała Nataszę za włosy.