— Bożenko, myślałaś już, co zrobisz dalej?
Machnęła tylko ręką.
— Haniu, daj mi chociaż chwilę odetchnąć. Teraz nie mam głowy do decyzji.
Rozumiałam ją.
Po czterdziestu latach małżeństwa nie podejmuje się w tydzień najważniejszych decyzji. Zwłaszcza gdy w głowie miesza się żal, strach, przyzwyczajenie i to kobiece pytanie, które wraca najciszej, ale najbardziej boli: dokąd ja pójdę w tym wieku?
Właśnie wtedy zaczęły pojawiać się pierwsze drobiazgi.
Najpierw przestawiła filiżanki.
Rano otworzyłam szafkę i nie znalazłam mojego ulubionego białego kubka w stokrotki.
— Bożenko, widziałaś mój kubek?
— Przełożyłam go. Tak jest wygodniej. U ciebie kubki stały jakoś bez ładu, duże razem z małymi.
Chciałam powiedzieć, że dla mnie właśnie tak było wygodnie. Ale zamilkłam. Kubki to kubki. Drobnostka.
Potem przełożyła przyprawy.
— Haniu, liść laurowy masz w zupełnie nielogicznym miejscu. Powinien być bliżej kuchenki.
— Mnie było dobrze tak, jak było.
— Przyzwyczaiłaś się po prostu. Zobaczysz, teraz będzie praktyczniej.
Znowu nic nie powiedziałam.
Później zauważyła, że moje kuchenne ścierki trzeba prać osobno, a najlepiej to w ogóle kupić nowe.
— Te są już takie zmęczone.
Spojrzałam na nie. Tak, nie były nowe. Ale były czyste. Na jednej została mała plamka po wiśniach, której nigdy nie udało mi się doprać. Tę ścierkę miałam od dawna, mój mąż kupił kiedyś cały komplet. Nie zamierzałam jej wyrzucać.
— Bożenko, dobre są te ścierki.
— No tak, ty oczywiście wiesz lepiej.
Powiedziała to takim tonem, że jak zwykle lepiej wiedziała ona.
W drugim tygodniu wróciła ze sklepu z zasłonkami.
Nie zapytała mnie.
Po prostu położyła torbę na stole.
— Haniu, zobacz, jakie ładne kupiłam do kuchni. Jasne, z listkami. Twoje są już strasznie ponure.
Zmieszałam się.
— Bożenko, po co?
— Jak to po co? Trzeba tu trochę odświeżyć. Siedzisz sama, to już nie widzisz, jak to wygląda. Sama zobaczysz, spodoba ci się.
— Ale mnie moje się podobają.
— Daj spokój. Postarzają całą kuchnię.
Właśnie to mnie dziwnie dotknęło: „postarzają kuchnię”. Jakby nawet kuchnia musiała wyglądać młodziej.
Wyjęła materiał i przyłożyła do okna.
— Sama przyznasz, od razu będzie jaśniej.
Stałam obok i czułam, jak moja własna kuchnia cicho się ode mnie oddala.
Nie dlatego, że zasłonki były brzydkie. Były zwyczajne. Może nawet całkiem ładne.
Ale to nie ja je wybrałam.
I nikt mnie nie zapytał, czy ich chcę.
Wieczorem Bożena sama zdjęła stare firanki. Nawet nie zdążyłam jej zatrzymać. Sprawnie weszła na taboret, odpięła haczyki i starannie złożyła materiał.
— Bożenko, może później.
— Jakie później? Pięć minut roboty.
Patrzyłam na moje firanki leżące na krześle i nagle przypomniał mi się mąż. Nie lubił ich, powtarzał, że są za ciemne, ale nigdy nie zdjął ich beze mnie. Tylko mruczał pod nosem.
Nowe zasłonki rzeczywiście rozjaśniły kuchnię.
Ale mnie od tego nie zrobiło się jaśniej.
Kilka dni później Bożena zabrała się za słoiki.
Mam w spiżarce półkę z zaprawami: konfitury, ogórki, leczo, suszone zioła w małych słoiczkach. Nie wszystko stoi tam idealnie równo, ale ja doskonale wiem, gdzie czego szukać.
Otwieram schowek, a tam wszystko inaczej.
Słoiki ustawione w rządkach. Kasze przesypane do pojemników. Moje stare papierowe torebki z ziołami leżą w koszu.
— Bożenko, co ty zrobiłaś?
— Porządek.
— A zioła?
— Haniu, one były już stare. Prawie nie pachniały.
— Tam był dziurawiec. Sama go suszyłam.
— To nasuszysz sobie nowego. Za to teraz jest czysto.
Patrzyłam do kosza.
Dla niej to były śmieci.
Dla mnie kawałek lata.
Powiedziałam:
— Bożenko, proszę cię, nie wyrzucaj już niczego beze mnie.
Zdziwiła się.
— Przecież chciałam dobrze.
— Wiem. Ale nie rób tego.
Od razu się obraziła.
— No oczywiście. Człowiek chce pomóc, a potem jeszcze jest winny.
I znowu poczułam się tak, jakbym to ja zrobiła coś złego.
To jest właśnie najgorsze. Ktoś przekracza twoje granice, a winna nagle stajesz się ty, bo nie umiałaś docenić jego „pomocy”.
Trzeci tydzień zaczął się od tego, że Bożena zaczęła witać mnie po pracy słowami:
— No wreszcie jesteś.
Pracowałam wtedy na pół etatu w bibliotece. Nie dlatego, że bez tych pieniędzy nie miałabym za co żyć, tylko dlatego, że nie chciałam całymi dniami siedzieć w domu. Lubiłam to miejsce: książki, ludzi, porządek, niewielką pensję. Bożena nazywała to „twoim zajęciem dla zabicia czasu”.
— Haniu, po co ty tam chodzisz za te grosze? Siedziałabyś w domu, coś byśmy razem ugotowały.
— Lubię swoją pracę.
— Jaka to praca. Takie wyjście, żeby się nie nudzić.
Było mi przykro, ale znów nic nie odpowiedziałam.
Potem zaczęła zapraszać gości.
Nie całkiem swoich, raczej nasze wspólne znajome. Zadzwoniła do naszej dawnej koleżanki Krystyny:
— Krysiu, wpadnij do nas na herbatę.
Do nas.
Usłyszałam to z pokoju.
Do nas.
Krystyna przyszła. Bożena upiekła ciasto, wyjęła mój serwis, ten, który zwykle oszczędzałam na święta. Siedziałyśmy we trzy. Niby wszystko było miłe. A jednak znowu czułam się nie jak gospodyni, tylko jak jakaś druga kobieta przy własnym stole.
Bożena opowiadała: