— Chce pan zostać jego ojcem chrzestnym?
Jan uśmiechnął się pod nosem.
— Byłem jednym z pierwszych, którzy wzięli go na ręce. Chyba sobie zasłużyłem.
Matką chrzestną została Teresa.
Po uroczystości wszyscy pojechali na cmentarz.
Marek postawił małego Pawła obok grobu Anny. Chłopiec dopiero uczył się chodzić, dlatego szybko chwycił się krawędzi nagrobka.
— Tutaj jest twoja mama — szepnął ojciec.
Paweł dotknął małą dłonią fotografii młodej kobiety.
I nagle się uśmiechnął.
Marek odwrócił twarz, żeby nikt nie zauważył łez.
Część szósta. Tajemnica starego stogu
Kiedy Paweł był większy, ojciec nie od razu powiedział mu całą prawdę o jego narodzinach.
Tyle że dzieci w szkole znały tę historię.
W niewielkiej wsi przeszłość rzadko naprawdę znika. To, co przez kilka lat pozostaje tajemnicą jednej rodziny, prędzej czy później staje się wiedzą wszystkich.
Pewnego dnia dziesięcioletni Paweł wrócił do domu z rozbitą wargą.
— Kto ci to zrobił? — zapytał Marek.
— Krzysiek.
— O co poszło?
Chłopiec spuścił wzrok.
— Powiedział, że znaleźli mnie na polu jak bezpańskiego psa.
Marek usadził syna przy stole, wyjął z szuflady metalową łyżkę i po chwili przyłożył chłodny trzonek do opuchniętej wargi.
— To prawda, że znaleziono cię na polu.
Paweł znieruchomiał.
— Czyli Krzysiek nie kłamał?
— Najważniejszą rzecz powiedział źle. Nikt cię nie porzucił.
I wtedy Marek opowiedział synowi wszystko.
O zimnym, deszczowym dniu.
O Annie, która próbowała dotrzeć do punktu medycznego.
O porodzie, który zaczął się zbyt wcześnie, przy starym stogu na skraju pola.
O tym, jak zdjęła płaszcz, chociaż sama drżała z zimna, i owinęła nim nowo narodzonego syna.
O dwóch grzybiarzach, którzy następnego dnia usłyszeli wśród wiatru prawie niesłyszalny płacz dziecka.
Paweł wysłuchał wszystkiego bez jednego słowa.
— Mama umarła przeze mnie? — zapytał w końcu.
— Nie.
— Ale gdyby mnie nie było, toby żyła.
— Nigdy więcej tak nie mów.
Marek chwycił syna za ramiona i ścisnął je mocno.
— Twoja mama nie umarła dlatego, że cię urodziła. Zabrakło pomocy, kiedy najbardziej jej potrzebowała. A ciebie ocaliła dlatego, że kochała cię bardziej niż własne życie.
Paweł długo patrzył na stojące na kredensie zdjęcie młodej kobiety.
Po chwili zadał kolejne pytanie.
— Dlaczego wtedy wyjechałeś?
Marek poczuł, jakby syn uderzył go prosto w miejsce, które przez dziesięć lat pozostawało niezagojone.
— Musiałem pracować.
— Dla pieniędzy?
— Tak.
— A gdybyś został w domu?
Marek westchnął.
— Zadaję sobie to pytanie każdego dnia.
— I co sobie odpowiadasz?
— Że przeszłości nie da się już naprawić. Można tylko przestać uciekać od tego, co dzieje się teraz.
Część siódma. List Anny
Po tamtej rozmowie Marek podszedł do starej szafy i z jej najgłębszej części wyjął kopertę.
Znaleziono ją w kieszeni kurtki Anny dopiero po pogrzebie. Napisała list do męża kilka dni przed porodem, ale nigdy nie zdążyła go wysłać.
„Marku, spróbuj wrócić tak szybko, jak tylko będziesz mógł. Nocami coraz częściej się boję. Wciąż mam wrażenie, że poród zacznie się nagle, a obok nie będzie nikogo. Wiem, że potrzebujemy pieniędzy, ale czasem myślę, że dach mógłby przeciekać jeszcze przez cały rok, bylebyś tylko był w domu.
Nie złość się na mnie. Wiem, dlaczego wyjechałeś. Po prostu maleństwo zaczyna się ruszać za każdym razem, kiedy słyszy twój głos przez telefon. Chyba już cię rozpoznaje.
Jeżeli urodzi się chłopiec, nazwiemy go Paweł. Już zdecydowałam, chociaż ty upierałeś się przy Tomaszu.
Wracaj szybko. Czekamy na ciebie”.
Przez wiele lat Marek nie miał odwagi pokazać synowi tego listu.
Teraz jednak podał mu kopertę.
Paweł przeczytał wszystko raz, a potem natychmiast zaczął od początku.
— Mama wiedziała, że będzie chłopiec?
— Na pewno nie wiedziała. Może po prostu tak czuła.
— A czemu chciałeś mnie nazwać Tomasz?
— Po moim ojcu.
Paweł skrzywił się lekko.
— Dobrze, że mama postawiła na swoim.
Marek uśmiechnął się przez łzy.
— Zwykle potrafiła dopiąć swego.
Paweł starannie złożył kartkę wzdłuż dawnych załamań i schował ją z powrotem do koperty.
— Mogę zatrzymać list?
— Dostaniesz go, kiedy trochę podrośniesz.
— Jestem już duży.
— Masz dziesięć lat.
Paweł spojrzał na ojca z powagą.
— Ale kiedy się urodziłem, przeżyłem sam na polu całą dobę.
Na to Marek nie znalazł odpowiedzi.
Oddał mu kopertę.
Część ósma. Odejście Jana
Jan Kowalczyk dożył siedemdziesięciu ośmiu lat.
W ostatnich latach coraz częściej dokuczało mu serce, lecz z wypraw do lasu nie zrezygnował. Tyle że teraz prawie zawsze towarzyszył mu Paweł.
— Oni wcale nie chodzą po grzyby — narzekała Teresa. — Chodzą po to, żebym przez nich osiwiała do reszty.
Pewnego dnia Jan i Paweł dotarli aż do tamtego pola.
Stogu już dawno nie było. Po miejscu, w którym kiedyś stał, pozostało jedynie ciemniejsze zagłębienie wśród traw i kilka spróchniałych, na wpół zapadniętych żerdzi.
— To tutaj? — zapytał Paweł.
Jan skinął głową.
— Tutaj.
Chłopiec długo patrzył na mokrą trawę.
— Jak pan usłyszał mój płacz?
— Sam nie wiem. Wiatr wtedy wył straszliwie, ptaki hałasowały, wszystko szumiało. A mimo to cię usłyszałem.