— Mogliście pójść dalej.
— Mogliśmy.
— Dlaczego się zatrzymaliście?
Jan przez chwilę milczał. Później wzruszył ramionami.
— Może twoja mama tak bardzo chciała, żeby ktoś cię uratował, że zdołała się do nas dokrzyczeć nawet po śmierci.
Paweł usiadł powoli na wilgotnej trawie.
Po raz pierwszy w życiu znajdował się dokładnie w miejscu, w którym przyszedł na świat.
Zamknął oczy.
Próbował wyobrazić sobie lodowaty deszcz, mokrą ziemię i młodą kobietę, którą znał wyłącznie z fotografii.
— Bał się pan wziąć mnie wtedy na ręce?
— Jak diabli.
— Dlaczego?
— Byłeś tak mały, że wydawało mi się, iż za chwilę przestaniesz oddychać.
Paweł spojrzał na niego.
— Ale nie przestałem.
— Bo od początku byłeś uparty.
Jan umarł zimą.
Podczas pogrzebu Paweł stał obok Teresy przy jego trumnie i po raz pierwszy zrozumiał, że właśnie po raz drugi stracił kogoś, kto był dla niego jak ojciec.
Nie łączyła ich krew.
Ale to właśnie ten człowiek kiedyś trzymał go na rękach, prosząc niemal bez przerwy, żeby oddychał.
Żeby się nie poddawał.
Żeby żył.
Część dziewiąta. Decyzja
Po ukończeniu szkoły Paweł oznajmił ojcu, że chce zostać lekarzem.
Marek spojrzał na niego ze zdziwieniem.
— Przecież robi ci się słabo na widok krwi.
— Nauczę się.
— Studia medyczne trwają długo.
— Wiem.
— A potem zostaniesz w mieście?
— Jeszcze nie wiem.
Na studia Paweł dostał się dopiero za drugim podejściem.
Zamieszkał w akademiku, wieczorami dorabiał jako sanitariusz, a do ojca dzwonił tak często, jak tylko mógł.
Studia okazały się znacznie trudniejsze, niż sobie wyobrażał.
Najgorzej znosił zajęcia z położnictwa.
Kiedy prowadzący omawiał przyczyny krwotoków poporodowych, Paweł siedział nieruchomo i zaciskał palce tak mocno, że bolały go dłonie. Wiedział, że jego matka zmarła właśnie wskutek ogromnej utraty krwi.
Po jednym z wykładów zaczekał na profesora.
— Panie profesorze, jeśli byłby przy niej wtedy lekarz, można byłoby ją uratować?
Profesor spojrzał na niego uważniej.
— Kogo?
Paweł opowiedział mu historię swoich narodzin.
Nie skrócił jej.
Powiedział o polu, deszczu, przedwczesnym porodzie, starej stercie siana i o kobiecie, która zdołała zabezpieczyć dziecko, chociaż sama umierała.
Profesor wysłuchał go do końca.
Nie próbował pocieszać go łatwymi odpowiedziami.
— Możliwe, że szybka pomoc medyczna zmieniłaby przebieg wydarzeń. Ale bez dokumentacji, badań i dokładnych danych nikt uczciwie nie może powiedzieć tego z całą pewnością.
Paweł przełknął ślinę.
— A noworodek naprawdę może przeżyć dobę na zimnie?
— Może. Ale potrzeba do tego niewiarygodnego szczęścia.
— Czyli moje ocalenie było cudem?
Profesor pokręcił głową.
— Powiedziałbym raczej, że miał pan niezwykłe szczęście. To, co później nazywamy cudem, bardzo często składa się ze zwyczajnych rzeczy. Ze starego płaszcza. Ze stogu. Z ludzi, którzy przypadkiem znaleźli się w odpowiednim miejscu. I z ich decyzji, że nie pójdą dalej.
Te słowa zostały z Pawłem na długo.
Ostatecznie zdecydował, że zostanie lekarzem pogotowia.
— Czemu nie chirurgia? — pytali koledzy.
Paweł odpowiadał zawsze podobnie:
— Bo czasami najważniejsze jest po prostu zdążyć.
Część dziesiąta. Powrót
Dwadzieścia siedem lat po tamtej deszczowej jesieni Paweł wrócił w rodzinne strony.
Tym razem jako lekarz.
Mógł dostać pracę w dużym miejskim szpitalu, ale wybrał niewielką stację pogotowia, której zespoły obsługiwały odległe wsie i rozrzucone po lasach osady.
Już w pierwszym miesiącu dyżurów nadeszło pilne wezwanie.
Na odludziu u ciężarnej kobiety rozpoczął się przedwczesny poród.
Po kilku dniach opadów gruntowa droga była całkowicie rozmyta.
Karetka ugrzęzła w błocie niecały kilometr od domu.
Paweł nie zastanawiał się ani chwili. Chwycił torbę medyczną i pobiegł.
Towarzysząca mu ratowniczka ledwie za nim nadążała.
W domu zastali młodą kobietę leżącą na podłodze. Jej mąż chodził wokół niej bezradnie, blady z przerażenia.
— Doktorze, błagam, niech pan ją uratuje!
— Proszę wyjść i pozwolić nam pracować — powiedział Paweł stanowczo.
Dwadzieścia minut później dziecko było już na świecie.
Dziewczynka.
Przez moment wydawało się, że wszystko skończy się dobrze.
Nagle jednak u matki rozpoczął się silny krwotok.
Paweł działał bez wahania.
Leki.
Kontrola ciśnienia.
Wkłucie.
Kroplówka.
Przygotowanie do transportu.
W tym samym czasie miejscowemu rolnikowi udało się wyciągnąć karetkę z błota traktorem.
Kobieta została przewieziona do szpitala.
Lekarze ją uratowali.
Kilka dni później jej mąż odnalazł Pawła na korytarzu.
— Panie doktorze, jak mogę się panu odwdzięczyć?
Paweł patrzył na niego przez chwilę.
— Proszę wrócić do domu razem z żoną i córką. Niczego więcej nie chcę.
Mężczyzna odszedł.
Paweł usiadł na pustej ławce.
Długo wpatrywał się w podłogę.
A potem po raz pierwszy od wielu lat rozpłakał się tak, że nie próbował nawet ukrywać łez.
Nie mógł cofnąć czasu.
Nie mógł wrócić na tamto pole i uratować własnej matki.
Ale uratował cudzą.
Część jedenasta. Po trzydziestu latach
Teresa dożyła dziewięćdziesiątych urodzin.