Część 1. Sala bankietowa «Cesarzowa»
W restauracji panowało ciężkie, lepkie powietrze — mieszanka aromatu pieczonego drobiu, drogich perfum i oparów alkoholu, które zdawały się nawet moczyć gęste aksamitne zasłony. Rocznicę wujka Borisa, brata ojca Eduarda, obchodzono na tę samą ostentacyjną skalę, jaką rodzina lubiła nazywać «szeroką duszą». W rzeczywistości wszystko to bardziej przypominało hałaśliwy pokaz czyjejś dumy. Kryształowe żyrandole lekko drżały od tępego basu pieśni, a stoły zapadały się pod naczyniami, których goście nie mogli już dokończyć, ale nadal serwowali sobie z chciwym uporem.
Irina siedziała prosto, niemal nieruchomo, czując, jak sztywny gorset jej sukienki naciska na jej żebra. Służyła w departamencie migracji i od dawna była przyzwyczajona do porządku, wytrwałości, precyzyjnych słów i ciszy, ale tutaj panował chaos, krzyki i pijacka znajomość. Edward, jej mąż, rozpiął już górny guzik koszuli i był wyraźnie zarumieniony. Jego twarz, zwykle opanowana, a nawet trochę inteligentna —twarz mężczyzny, który przez lata pracował jako kryminolog—, została teraz zniekształcona przez zadowolony z siebie, szyderczy uśmiech. Alkohol rozluźnił mu język i wyraźnie czuł się głównym bohaterem tego wieczoru.
Kiedy wujek Boris, promieniejąc z ważności, podał mikrofon swojemu siostrzeńcowi, aby wzniósł toast, Eduard wstał, lekko się kołysząc. Na korytarzu nie było całkowitej ciszy —gdzieś dzwoniły instrumenty, ktoś nadal szeptał—, ale uwaga większości gości natychmiast skupiła się na nim.
—Drogi wujku Borya! — Eduard krzyknął głośno, a mikrofon nieprzyjemnie skrzypiał. — Życzę ci wszystkiego, czego możesz sobie życzyć! Ale co najważniejsze — wolność! Oto ja patrzę na swoje życie… — zatrzymał się malowniczo, rozejrzał się po korytarzu i usiadł na Irinie. — Czysta melancholia! Moja żona — nie jest kobietą, ale żywym statutem. Żadnej iskry, żadnej pasji, tylko zasady i instrukcje.
Śmiech przetoczył się przez korytarz. To wystarczyło, aby Eduard poczuł się prawdziwym artystą.
—Więc myślę, że może nadszedł czas, aby zaktualizować coś także na rocznicę? — kontynuował, mrugając do wujka. — Wczoraj myślałem o zmianie samochodu, ale dziś myślę: może moja żona? Kto popiera rozwód?
Sala eksplodowała pijackim śmiechem. Krewni Eduarda — ciotki w błyszczących sukienkach, kuzyni o tłustych twarzach, dalecy krewni, którzy już źle siedzieli przy stole — zaczęli klaskać. Uważali, że to niesamowicie dowcipne. Edward promieniał, rozkoszując się uwagą innych. Był pewien, że teraz radzi sobie lepiej niż jakikolwiek komik.
Irina się nie ruszyła. Powoli podniosła szklankę wody, wzięła mały łyk, a w jej zwykle miękkich szarych oczach pojawił się tak zimny blask, którego Edward nigdy nie zauważył przez osiem lat małżeństwa. Ale on nawet na nią nie spojrzał. Był zajęty kontaktami ze społeczeństwem.
Tylko jedna kobieta się nie śmiała. Galina Pietrowna, matka Eduarda, która siedziała obok synowej, ostro zbladła. Zacisnęła dłoń Iriny pod stołem, a jej palce delikatnie drżały.
— Edik, usiądź natychmiast, jesteś pijany, — syknęła, ale jej głos utonął w zadowolonym ryku gości. — Przestań się zawstydzać. To się dobrze nie skończy.
— Mamo, nie zaczynaj! — Eduard pomachał prosto do mikrofonu. — To żart! Humor! Ira po prostu nie rozumie naszych żartów. Zamiast poczucia humoru ma — instrukcje serwisowe!
Publiczność znów się roześmiała. Irina powoli wstała. Nie płakała, nie krzyczała i nie rzucała mu nic w twarz. Po prostu wzięła torebkę, ostrożnie dopasowała serwetkę na stole i w milczeniu skierowała się w stronę wyjścia. Jej plecy były gładkie i napięte, jak sznurek.
—Cóż, obraziłem się! — Eduard krzyknął za nią, ku aprobującemu pohukiwaniu gości. — Masz pieniądze na taksówkę? A może powinienem wydać ci certyfikat?
Irina wyszła na zewnątrz w chłodną ciemność nocy. Ciężkie drzwi restauracji zatrzasnęły się za nią, natychmiast odcinając hałas, muzykę i śmiech. Nie miała w sobie histerii ani łez. Zapanowała jedynie lodowata, przejrzysta wściekłość, która w połączeniu z profesjonalnym nawykiem wcześniejszego kalkulowania wszystkiego szybko przerodziła się w jasny plan. Wyjęła telefon, zadzwoniła do taksówki i podczas jazdy samochodem wysłała matce krótką wiadomość: «Wszystko jest w porządku. Będę tam wkrótce. O nic nie pytaj». Ale nie poszła do matki. Wróciła do domu — do mieszkania, które należało do jej matki, ale w którym Edward od dawna zachowywał się tak, jakby był jedynym właścicielem.
Część 2. Apartament na ulicy Stroiteley
Następny poranek był szary i deszczowy. Krople spadały na parapety i gzymsy, zmywając z ulic resztki wczorajszego duszności. Edward obudził się w domu rodziców z ciężką, brzęczącą głową. Już od samego rana Galina Pietrowna chodziła ciemniejsza niż chmura, głośno umieszczała kubki w kuchni i od czasu do czasu kapała sobie korwalalem.
— Przygotuj się, — powiedziała sucho do syna, gdy ten próbował nalać sobie kawy. — Chodźmy przeprosić. Wczoraj przekroczyłeś wszystkie akceptowalne granice. Po tych słowach żony odchodzą.