W marcu Riazań pachnie mokrym śniegiem, wilgocią starych murów i czymś niepokojącym, jakby miasto wiedziało z wyprzedzeniem o czyimś nieszczęściu. Były kapitan policji Aleksander Wiktorowicz Rodin siedział przy oknie na swoim starym krześle i obserwował, jak wieczór powoli wymazywał kolory z podwórka, zamieniając wszystko w bezbarwny cień. Miał sześćdziesiąt dziewięć lat. Ciało od dawna zachowało pamięć o wszystkich latach, które przeżyło: ranach, nocnych strażach, zasadzkach i niekończących się kilometrach przemierzanych ulicami Riazania. Ale teraz najtrudniejszą rzeczą nie jest kolano, które kiedyś zostało przebite, ale dusza. I żadne tabletki na ciśnienie tu nie pomogły.
Alexander urodził się w 1957 roku w rodzinie kolejarza. Jego dzieciństwo przeszło do stukotu powozów na stacji Riazan-2. Ojciec, który pachniał olejem opałowym, metalem i pracą, od najmłodszych lat wpajał synowi prostą myśl: chaos nie zdarza się, jeśli wiesz, jak zauważyć porządek. Każda rzecz ma swoje miejsce, każde działanie — motyw. W 1975 roku, gdy inni marzyli o modnych dżinsach i gitarach, Alexander wybrał mundur kadeta szkoły policyjnej. Wtedy bez cienia wątpliwości uwierzył w prawo.
A w 1985 roku jego życie zmieniło się dramatycznie. Na miejskim festiwalu, pośród muzyki, śmiechu i świateł, zobaczył Swietłanę. Nauczycielka języka rosyjskiego, z tomikiem wierszy w torbie i wyraźnym spojrzeniem, wydawała mu się osobą z zupełnie innej, jasnej rzeczywistości. On, nawet wówczas surowy agent, ledwo zdołał połączyć słowa, zapraszając ją do tańca. Rok później wzięli ślub. Potem były wspólne dekady: dwójka dzieci, brak pieniędzy, alarmujące lata dziewięćdziesiąte, choroba, jego służba, jej cierpliwość. Swietłana stała się dla niego miejscem, do którego zawsze mógł wrócić. Jego dom. Jego wsparcie. Jego prawda.
Dlatego szczególnie przerażające było zauważenie, że w tym domu coś się zmieniło.
Początkowo Aleksander zaczął obawiać się tego zapachu. Przez wiele lat służby jego zmysł węchu nauczył się wychwytywać drobne rzeczy, których inni nie zauważali. W mieszkaniu coraz częściej pojawiał się cudzy aromat — gęsty, drogi, męski: tytoń, nuty drzewne, drzewo sandałowe. Nie ma to nic wspólnego z tym, czego sam używał. Swietłana machała nim za każdym razem: albo ktoś perfumował się w pokoju nauczyciela, albo obok niego w autobusie stał nieznajomy, albo szalik wchłonął zapachy ulicy.
Potem się pojawili okulary. Alexander od kilku lat w ogóle nie pije — po zawale serca kategorycznie zakazano mu spożywania alkoholu. Swietłana jest również k wina obojętny. Ale dwa razy w ciągu tygodnia zauważył cienkie kieliszki do wina w zmywarce, a na dole — różowawy ślad. I wyraźnie pachniały nie domowym płynem, ale dobrym wytrawnym winem.
—Światło, czy ktoś przyszedł cię zobaczyć? — zapytał pewnego wieczoru, próbując zabrzmieć spokojnie.
— Nie, skąd wziąłeś ten pomysł? — odpowiedziała, nawet na niego nie patrząc, kiedy kładła torbę na półce. — W szkole są tylko nerwy, to wszystko.
Ona skłamała. Aleksander od razu to zrozumiał. Przez lata studiował go najdrobniej. Kiedy Swietłana kłamała, jej prawe ramię było ledwo zauważalnie napięte.
Ale najbardziej niepokojące nie były zapachy czy okulary, ale powtórzenia. Rodin przez całe życie żył zgodnie z systemem i instynktownie zauważał cykle. Swietłana zaczęła zostawać do późna w środy i piątki. Powiedziała, że siedziała w pokoju metodycznym, sprawdzała zeszyty, przygotowywała się do lekcji. I właśnie w tych dniach w mieszkaniu wyczuwano cudze perfumy i było tak, jakby coś było przestawiane na meblach i ostrożnie usuwano ślady.
Aleksander został w końcu wytrącony z równowagi przez swojego sąsiada — Babę Valyę, głównego strażnika wiadomości ogrodowych.
— Sash, — szepnęła, zatrzymując go przy wejściu, — często przychodzi tu do ciebie mężczyzna w czarnym samochodzie. Taki samochód — widok na ból oczu. Duży, kochanie. Jak ważna osoba. Przybywa dokładnie wtedy, gdy cię nie ma.
Zimno spływało po tylnej części Ojczyzny. Czarny, drogi samochód na ich cichym podwórku wyglądał równie śmiesznie i niepokojąco jak strzał w środku nabożeństwa.
Następnego dnia podzielił się wszystkimi swoimi spostrzeżeniami, jakby wrócił do służby. Nie mógł po prostu zapytać bezpośrednio. Stary agent w nim nie domagał się spekulacji, ale faktów. I po raz pierwszy w życiu musiał mentalnie otworzyć sprawę przeciwko najbliższej osobie.
«Obiekt obserwacji: Swietłana Nikołajewna Rodina. Żona. Doświadczenie małżeńskie — 33 lata. Objawy: spokojny głos, zmęczone ręce, nawyk noszenia wszystkiego na sobie. Wniebowzięcie: zdrada?»
W piątek powiedział, że pójdzie na targ, a potem zajrzy do garażu. Swietłana skinęła głową, nie zadając niepotrzebnych pytań. Jednak zamiast targu Aleksander wspiął się wyżej, na podest między piętrami, i usiadł tam, gdzie mógł zobaczyć wejście, pozostając niewidzialnym.
Nie musieliśmy długo czekać.