Tomek wiedział, że czeka go porządna awantura. I nie chodziło o miejscowego łobuza, Jarka Dąbrowskiego, tylko o własną mamę.
Wracał do domu, gwizdając pod nosem, ale w środku miał taki ścisk, że aż skręcało mu żołądek. Tym razem naprawdę był ugotowany.
Ciotka Róża, najlepsza przyjaciółka jego mamy, zobaczyła go z papierosem. Mógłby skłamać, powiedzieć, że ktoś mu go dał. Ale nie — Róża widziała, jak palił jak komin. Co miał teraz powiedzieć mamie? Że ktoś wcisnął mu papierosa do ust i kazał mu się zaciągać?
Tomek nie dał po sobie poznać, że zauważył Różę, a ona — trzeba to przyznać — nie wydarła się na niego ani nie dała mu po łbie. Spojrzała tylko długo, znacząco, po czym zajęła się swoimi sprawami. Tomek nie był jednak naiwny. Wiedział, że już go sprzedała. Mama pewnie czekała z drewnianą łyżką. Okrążył blok już dwa razy, kiedy dostrzegł babcię Zofię.
No pięknie. Ciężka artyleria. Nawet jak na nią było to niskie zagranie. Już za chwilę pewnie zaczęłaby biadolić, że jako szanowana nauczycielka wychowała pół powiatu, a własny wnuk łazi po ulicach jak rozbójnik. Jak bardzo ją zawiódł. Jak dziadek przewraca się w grobie. I jak wszyscy przodkowie razem wzięci.
Kiedy był mały, Tomek bał się takich tyrad do szpiku kości. Wyobrażał sobie, że ziemia się rusza, bo zmarli przewracają się pod nią ze zgrozy. A potem pewnego dnia coś mu przeskoczyło w głowie. Następnym razem, gdy babcia zaczęła o niespokojnych duszach, Tomek wypalił: „Dobrze, że się ruszają, babciu. Przynajmniej nie będą miały odleżyn, jak pani Thompsonowa z naszej ulicy”.
Babcia złapała się za serce. Mama prawie pękła ze śmiechu. Zapomniała go przyłożyć, ale babcia nadrobiła to, waląc ją potem ścierką do naczyń.
Teraz babcia maszerowała w jego stronę, rozglądając się nerwowo tak, jakby to ona została przyłapana na paleniu.
— Co ty tu robisz? Czemu nie jesteś w domu? — warknęła.
— Ja… jeszcze nie byłem.
— Nie byłeś? To gdzieś ty się włóczył cały ten czas?
— Szkoła, potem trening piłkarski, a potem po prostu szedłem.
— Tak, jasne — pomyślał Tomek. — Zaraz każe mi wydychać powietrze, żeby sprawdzić, czy pachnę papierosem. — I wtedy usłyszał: — Co to ma znaczyć? Masz czerwone ręce! Gdzie rękawiczki?
— Zostawiłem w domu.
— W domu? I twoja matka tego nie zauważyła? Pokaż mi kostki.
Szarpnęła mu nogawkę i aż sapnęła.
— A to co?!
— Co? — Tomek spanikował.
— Czemu masz czerwone kostki? Gdzie kalesony? I szalik?
Tomek poczuł, że pali go ze wstydu. A wtedy, co gorsza, wypatrzył w zaułku Jarka Dąbrowskiego, a jego jaskrawoczerwona czapka co chwilę migała między ścianami. Świetnie. Tylko tego brakowało. Babciu, dzięki. Czy ona postradała zmysły? Zawsze miała bystry łeb, a teraz…
— Babciu, ile jest pięć razy pięć?
— Dwadzieścia pięć — odpowiedziała, zdezorientowana.
— A ile wynosi kwadrat przeciwprostokątnej?
— Suma kwadratów dwóch pozostałych boków, Tomku? Nie zrobiłeś pracy domowej? Nawet nie sprawdziła? Ja tego nie zostawię — zobaczcie, w jakim on jest stanie!
Na moment Tomek zgłupiał. Babcia była po jego stronie? Może jednak ominie go maminy kazanie. Czyżby wpadł do jakiejś chorej, pokręconej wersji świata?
— Babciu, po której stronie mam bliznę po wyciętym wyrostku?
— Nigdy ci nie wycięto wyrostka.
— No właśnie. To na pewno babcia.
Zaciągnęła go do domu, mamrocząc pod nosem. W kuchni była już mama. Pachniało pieczenią, miała na sobie najlepszą sukienkę, włosy upięte w loki, nowe kolczyki — i obcasy? Od kiedy mama chodziła po domu w obcasach?
— Tomek, kochanie — przytuliła go. — Umyj ręce, zaraz będzie kolacja. Mamo, zostajesz?
— Dlaczego to dziecko włóczy się po ulicach? Nie chce wracać do domu, co? Brawo, brawo. Oddałaś własną krew za… gdzie jego rękawiczki? I kalesony? Przecież zamarza! Ale nie, ciebie to nie obchodzi…
— Mamo. Przestań. Jesz z nami czy nie?
— Nie! Ja stąd wychodzę. Tomku, spakuj swoje rzeczy. Idziesz ze mną.
— Co? Nie!
Na samą myśl o babcinych morałach przez kolejne dziesięć lat aż go przeszedł dreszcz.
— Zostaje tutaj — powiedziała mama twardo.
— Tutaj? Wszystko już zmarnowałaś…
— Mamo, jeśli się nie zamkniesz, to ja… ja będę musiała…
— Co? Wyrzucić własną matkę?
— Tak!
— Niewdzięczna!
Mama nie pozwoliła jej dokończyć. Chwyciła babcię za ramię i wyprowadziła ją na podest, trzaskając drzwiami. Babcia wrzeszczała, że zadzwoni po policję i że Tomek ma natychmiast wrócić.
Mama wciągnęła Tomka do salonu, gdzie na sztywnym krześle siedział obcy mężczyzna.
— Tomku, nie ma sensu kłamać. To jest twój tata.
Babcia dalej darła się za drzwiami. Mama zastygła. Mężczyzna wstał. Był wysoki, chudy, a w oczach miał dokładnie to samo spojrzenie co Tomek. Wyciągnął do niego drżącą rękę.
— Cześć, synu.
Tomek odskoczył, jakby go poraziło.
— Ale… powiedziałaś, że on nie żyje.
Andrzej — bo tak miał na imię jego ojciec — wyglądał, jakby ktoś wyrwał mu serce.
— To nie ja, Tomku. To ona. Powiedziała, że łatwiej będzie ci myśleć, że odszedł, niż wiedzieć, że… że wybrał inaczej.
Wtedy rozległo się głośne łomotanie do drzwi.
— Policja! Otwierać!
— Aniu, może powinienem już iść…
— Nie. Już nie będziemy się chować. Tomku, wszystko wyjaśnimy. Tylko się nie bój.
Mama otworzyła drzwi. Do środka wpadła babcia, policjant i wścibska pani Jankowska z sąsiedztwa.
— Co tu się dzieje? Dostaliśmy zgłoszenie o awanturze…
— Nic się nie dzieje. Mój mąż wrócił z północy. To jego syn.
— On jest kryminalistą! Zbiegłym kryminalistą! Aresztować go! Tomek, chodź tu!
— Babciu, dość.
Policjant sprawdził papiery taty.
— Żadnych notowań.
— Żadnych. Pracowałem na północy od czasu, gdy skończyłem szkołę.
— Przepraszam, proszę pana.
— Aresztować go! Zrujnował życie mojej córce!
— Mamo, przestań.
Mama zatrzasnęła drzwi.
Ojciec? Po jedenastu latach bez niego? I teraz nagle, właśnie teraz? Babcia zawsze powtarzała, że był pijakiem i złodziejem, że zginął w bójce. Że to wstydliwa tajemnica.
Ale to wszystko były kłamstwa.
Mama zobaczyła, że Tomek już zaczyna to rozumieć. Chwycił płaszcz i wybiegł z domu.
Biegł, aż płuca zaczęły go palić, a łzy zasnuły mu oczy. Komu mógł jeszcze zaufać?
— Ej, młody! — zawołał Jarek Dąbrowski. Tomek udawał, że nie słyszy.
— Stój! Kto cię goni?
Jarek złapał go za ramię.
— Nikt. Spadaj.
— Na dworze zimno jak cholera. Jeszcze się przeziębisz. Ja w zeszłym roku leżałem w szpitalu — najlepsze żarcie w życiu. Ale ty? Ty jesteś miękki. Chodź, mój dom niedaleko.
Tomek zawahał się.
— Mama jest w pracy na kolei. Tylko ja.
Mieszkanie było skromne, ale czyste. W pokoju Jarka wisiały plakaty zespołów — The Clash, Queen, Bowie. Przy łóżku stała gitara.
— Chcesz herbaty?
Tomek skinął głową. W brzuchu mu zaburczało.
— Głodny? To może grzanki z fasolką?
Jarek gotował, mrucząc pod nosem. Tomek nigdy nie jadł niczego tak dobrego.
Później, przy herbacie, Jarek wziął gitarę.
— Naprawdę świetnie grasz — przyznał Tomek.
— Dzięki. To Bowie. A to Queen. Legenda.
Tomek znał tylko The Clash. Jarek grał dla niego, a Tomek śpiewał, śmiejąc się, kiedy się mylił.
— Lepiej wracaj do domu. Zaraz przyjadą gliny.
Uśmiech Tomka zgasł.
Jarek wysłuchał wszystkiego, co z siebie wyrzucił.
— Nie wygłupiaj się. Ojciec jest super. Mój przepadł — mama mówi, że to astronauta.
— Serio?
— Nie. Ale za to mama jest świetna. Wychowała mnie sama. Bez rodziny. A i tak dała radę. Załatw to, dobra? Dorośli też potrafią wszystko popsuć.
Tomek go przytulił.
Jarek miał rację.
W końcu ich znaleźli. Mama, babcia, tata — wszystko wyjaśnili. Jak babcia nie akceptowała taty, jak napisała do niego list i udawała, że mama wyszła ponownie za mąż. Jak tata uwierzył, że stracił miejsce w ich życiu.
— Dlaczego? — zapytał Tomek babcię.
— Chciałam szczęścia dla was obojga.
— A dla niego?
Zacisnęła usta, a potem rozpłakała się.
— Wybacz mi.
Na urodziny Tomka przyszedł Jarek. Przyniósł plakat The Clash, a mama pozwoliła mu go powiesić.
Tomek wybaczył im wszystkim.
— Cały ten dorosły syf — mruknął kiedyś Jarek.
Babcia wzięła Jarka pod swoje skrzydła. Karmiła go i pomagała z matmą.
Lata później wciąż spotykają się nad morzem, grają na gitarach i jedzą grzanki z fasolką jak królowie.
A tata? Tomek go kocha. Ma już przyrodnie rodzeństwo i wszyscy dobrze się dogadują. Ale z Tomkiem łączy go coś innego. Coś, czego nie da się zniszczyć jedną kłamliwą historią. Więź, której nic już nie złamie.