Podniósł wzrok. Nie było w nim złości. Było za to coś, czego Joanna przez wszystkie lata bała się najbardziej.
— Naprawdę jestem zmęczony — powiedział cicho. — Presją. Rozmowami. Oczekiwaniami. Jej ciągłymi radami. Myślisz, że łatwo mi żyć pomiędzy wami? Każde spotkanie zamienia się w pole bitwy.
Nie spodziewała się takiej odpowiedzi.
— I co proponujesz?
— Chcę, żebyś… dała mi trochę czasu — wydusił.
Joanna roześmiała się gorzko.
— Piętnaście lat ci nie wystarczyło?
— To co innego…
— Nie, Michał. To dokładnie to samo.
Spuścił głowę. Joanna czuła ciężar w barkach, jakby przez całe małżeństwo dźwigała ogromny głaz.
— Pojadę do Agnieszki na kilka dni — powiedziała równo. — Muszę pomyśleć.
— Odchodzisz?
— Tak. Ale nie dlatego, że twoja matka tego chce. Muszę zrozumieć, czy nadal zamierzam żyć w cudzym cieniu.
Zrobił krok w jej stronę.
— Nie chcę cię stracić.
— Tylko że nie robisz niczego, żeby mnie zatrzymać.
Michał próbował coś powiedzieć, ale Joanna podniosła torbę spakowaną jeszcze rano i położyła klucz na stole.
— Jeden zostaje u ciebie — szepnęła.
Zacisnął usta, jakby chciał ją zatrzymać choćby jednym ruchem, lecz nawet nie drgnął. Właśnie to milczenie przepełniło czarę.
Joanna włożyła płaszcz i wyszła. Na zewnątrz było zimno. Powietrze ostro paliło w płuca, ale myśli stały się nagle przejrzyste. Taksówka podjechała po kilku minutach. Usiadła z tyłu i pierwszy raz od bardzo dawna pozwoliła sobie płakać.
Agnieszka mieszkała w dwupokojowym lokalu na szóstym piętrze starego bloku z wielkiej płyty. Otworzyła drzwi w piżamie, z rozpuszczonymi włosami i tak szczerą troską w oczach, że Joannę znowu ścisnęło w gardle.
— Jak się trzymasz?
— Dobrze… prawie.
— Wchodź.
Agnieszka nastawiła czajnik, wyjęła koc i posadziła przyjaciółkę na kanapie.
— Opowiedz mi wszystko — powiedziała stanowczo.
Joanna zaczęła mówić. Opowiedziała o comiesięcznych wizytach, jadowitych uwagach, nocnej rozmowie i reakcji Michała. Agnieszka słuchała w milczeniu, nie przerywała, tylko od czasu do czasu marszczyła brwi coraz mocniej.
— Żyłaś tak przez piętnaście lat?
— Tak.
— I on ani razu nie wybrał ciebie?
— Czasami… w drobnych sprawach…
— Ale nie wtedy, gdy naprawdę miało to znaczenie. Prawda?
Joanna powoli skinęła głową. Agnieszka wstała, przeszła po pokoju i zatrzymała się przed nią.
— Asiu, musisz zrozumieć jedną rzecz. Miłość to nie tylko słowa i uczucia. To wybór. Dokonywany każdego dnia. Jeżeli ktoś nie wybiera ciebie, tylko własną wygodę… to nie jest już miłość.
Te słowa trafiły dokładnie w najboleśniejsze miejsce. Joanna nie próbowała zaprzeczać. Mocniej ścisnęła koc, jakby materiał mógł ochronić ją przed prawdą.
— Co teraz zrobisz?
— Nie wiem — przyznała szczerze. — Ale potrafiłam odejść. Dla mnie to już bardzo dużo.
Agnieszka podeszła, objęła ją i powiedziała cicho:
— Jestem z ciebie dumna.
Trzy kolejne dni minęły jak we mgle. Agnieszka chodziła do pracy, a Joanna zostawała w cichym mieszkaniu, gdzie mogła myśleć bez obcych głosów. Michał pisał codziennie, ostrożnie, jakby bał się wykonać zbyt gwałtowny ruch: „Myślę o tobie”, „Nie mogę spać”, „Może porozmawiamy?” Czytała wiadomości, lecz nie odpowiadała. Jeszcze nie potrafiła.
Czwartego dnia napisał: „Możemy się spotkać? Przyjadę tam, gdzie wskażesz”.
Joanna długo patrzyła na ekran. W końcu odpisała: „Bądź o siódmej w parku obok biblioteki”.
Przyszła wcześniej. Park był niemal pusty, a ławki pokrywała cienka warstwa szronu. Joanna siedziała z dłońmi schowanymi w kieszeniach płaszcza. Michał pojawił się punktualnie. Wyglądał na wyczerpanego, jakby w ciągu kilku dni postarzał się o kilka lat.
— Dziękuję, że zgodziłaś się spotkać — powiedział cicho. — Muszę ci coś powiedzieć.
— Mów.
Usiadł obok, ale zostawił między nimi wyraźny odstęp.
— Rozmawiałem z rodzicami. Powiedziałem, że ich ingerowanie niszczy nasze życie. I że więcej nie pozwolę, by traktowali cię w taki sposób.
Joanna uniosła brwi z niedowierzaniem.
— I co oni na to?
— Ojciec milczał. Mama… krzyczała. Oskarżała ciebie, mnie, los, właściwie wszystkich. Ale tym razem nie ustąpiłem.
Patrzyła na niego niemal ze zdumieniem.
— Ty?
— Tak. Pierwszy raz zobaczyłem ją w takim stanie. Mimo to nie wycofałem ani jednego słowa.
Odwrócił się w jej stronę.
— Jest jednak coś jeszcze. Coś bardzo ważnego.
Joanna poczuła, jak całe ciało napina się w oczekiwaniu. Michał wziął głęboki oddech.
— Byłem u lekarza. Sam. Bez rodziców.
— Po co?
— Żeby się przebadać.
Spuścił wzrok.
— Joanno… problem nie leży po twojej stronie.
Zastygła.
— Co?
— To ja nie mogę mieć dzieci. Nie ty.
Mówił cicho, lecz każde słowo uderzało ją prosto w pierś.
— Wiedziałem od dawna. Tylko… nie umiałem ci powiedzieć. Bałem się. Gdyby mama się dowiedziała, zniszczyłaby mnie. Łatwiej było milczeć.
Joanna zamknęła oczy. Wszystkie lata oskarżeń. Wszystkie aluzje. Każda rada, żeby się leczyła. Każde ciężkie spojrzenie Haliny. Całe to upokorzenie było oparte na kłamstwie. Podłym, okrutnym kłamstwie, które chroniło jej syna.
— Czyli przez piętnaście lat znosiłam poniżanie za coś, czemu nie byłam winna?