— Córeczko, twój mąż właśnie wnosi siatki z zakupami do mieszkania swojej matki. Przecież mówiłaś, że nie wypłacają mu pensji?
Korytarz był wąski i duszny, jak gardło, w którym utknął krzyk. Marianna stała oparta plecami o chłodną tapetę i patrzyła, jak jej mąż Kamil pośpiesznie wiąże sznurówki. Robił to nerwowymi ruchami, szarpiąc sznurki tak, jakby chciał je udusić.
— Mari, zrozum, to tylko na chwilę! — podniósł na nią wzrok. W jego oczach mieszała się błagalna mina z dobrze znanym rozdrażnieniem człowieka, który uważa, że okoliczności zawsze działają przeciwko niemu.
— W zeszły wtorek mówiłeś dokładnie to samo o środzie, Kamil.
— No przecież sytuacja jest wyjątkowa — wybuchnął, ale zaraz ściszył głos. — Sam mam już tego dosyć. Myślisz, że lubię prosić własną żonę o pieniądze na bilet? Muszę zatankować samochód, a na rozmowę kwalifikacyjną jadę na drugi koniec miasta. Jakaś podejrzana firma, ale podobno płacą od razu gotówką. Pożycz mi dwa tysiące. Jak tylko dostanę wypłatę, oddam wszystko, nawet z procentem.
Spróbował się uśmiechnąć, lecz wyszła z tego żałosna, sztuczna mina.
Marianna bez słowa poszła do kuchni. Stary linoleum pokrywały żółte plamy, których nie usuwał już żaden środek czyszczący. Otworzyła metalową puszkę po herbatnikach. Trzymała tam awaryjne oszczędności na leczenie zębów. Wyjęła dwie banknoty.
Kiedy wróciła, Kamil stał już przy drzwiach i sprawdzał kieszenie.
— Masz.
— Jesteś moim wybawieniem! — pocałował ją w policzek suchymi ustami. — Lecę. Nie czekaj na mnie z kolacją. Wieczorem wrócę późno, muszę jeszcze zajrzeć do mamy. Znowu cieknie jej kran, więc jej pomogę.
Drzwi zatrzasnęły się za nim. Zamek kliknął, jakby odcinał ją od męża, pieniędzy i nadziei na spokojny wieczór.
Marianna nie osunęła się po ścianie. Nie zamierzała dawać mu nawet takiej satysfakcji. Wróciła do kuchni, usiadła na rozchwianym stołku i utkwiła wzrok w oknie. Za zakurzonymi szybami tętniło życie zwyczajnego blokowiska. Młode matki pchały wózki, kurierzy z wielkimi plecakami przeciskali się między samochodami, a gdzieś w oddali wyła syrena.
Miała trzydzieści dwa lata. Pracowała jako administratorka w sklepie z tkaninami „Jedwab i Aksamit”. Spłacała kredyt hipoteczny za dwupokojowe mieszkanie. I miała męża, który przez ostatnie pół roku zamienił się w czarną dziurę rodzinnego budżetu.
Kamil nigdy nie był człowiekiem, który sięgał po gwiazdy, ale wcześniej przynajmniej można było na nim polegać. Pracował w fabryce mebli i przynosił do domu przeciętną, lecz regularną pensję. Trzy miesiące temu wszystko się rozpadło: ograniczono zmiany, dostawy zaczęły się opóźniać, a firmowe konta zostały zablokowane. Kamil przestał przynosić pieniądze, za to bezbłędnie umiał je zabierać.
Marianna otworzyła aplikację bankową.
Na koncie zostały cztery tysiące trzysta złotych.
Do wypłaty miała dziesięć dni.
W lodówce znajdowało się pół kostki masła, dwa jajka i słoik kiszonych ogórków od jej mamy.
— Jakoś żyjemy — powiedziała głośno do pustej kuchni.
W pracy wszystko wyglądało jak zwykle: hałas, kurz i bele materiałów ustawione niemal pod sufit. Sprzedawczyni Zosia po raz kolejny przesadziła z odświeżaczem powietrza.
— Marianna, dzwonił dostawca dodatków krawieckich. Znowu podnieśli ceny, bezczelni.
— Zajmę się tym — mruknęła Marianna i weszła do małego zaplecza.
Usiadła przy komputerze, lecz cyfry w tabelach zaczęły jej się rozmazywać przed oczami. Myśli uparcie wracały do Kamila.
Dzień wcześniej nie pachniał potem po rozładunku, jak zdarzało się dawniej. Czuć było od niego coś ciężkiego, korzennego i drogiego — kolendrę, smażone mięso, przyprawy. Powiedział, że koledzy poczęstowali go kebabem.
Tylko że kebab nie pachnie w ten sposób.
A do tego doszły telefony.
Ostatnio Kamil wychodził rozmawiać do łazienki i specjalnie odkręcał wodę.
Marianna nigdy nie uważała się za paranoiczkę. Nie przeszukiwała cudzych kieszeni i nie zaglądała ludziom przez ramię. Teraz jednak miała wrażenie, że przestrzeń wokół niej coraz bardziej się kurczy, wypychając z niej własne życie.
W porze lunchu do sklepu weszła stała klientka, pani Jadwiga. Była to kobieta szyjąca stroje godne cesarzowej na wygnaniu, choć mieszkała w zwyczajnym bloku kilka ulic dalej.
— Marianno, kochanie, wybierz mi aksamit, tylko taki, żeby nie wyglądał tanio. Chcę sukienkę jak w tym serialu o sułtankach.
— Mamy nową dostawę szmaragdowego, ale jest dość drogi — Marianna spróbowała się uśmiechnąć.
— Pieniądze to kurz, dziecko. Najważniejsze, żeby sprawiać sobie przyjemność. Mój zięć też ciągle powtarzał: „Nie mam pieniędzy, teściowo”. A potem kupił kochance futro. Skąd się dowiedziałam? Znalazłam paragon w schowku samochodu. Nawet tego nie potrafił wyrzucić.
Marianna znieruchomiała.
Paragon.
Tego samego wieczoru, kiedy Kamil poszedł pod prysznic, po raz pierwszy od siedmiu lat złamała własną zasadę.
Jego dżinsy leżały na krześle.
Wsunęła dłoń do tylnej kieszeni. Pusto.
W przedniej znalazła zapalniczkę i drobne.
Dopiero w drugiej przedniej kieszeni palce natrafiły na zmiętą kartkę.
Był to paragon z marketu budowlanego.
Data: wczoraj.
Godzina: czternasta trzydzieści.
Dokładnie wtedy, kiedy Kamil twierdził, że był na rozmowie o pracę.
Tapeta winylowa „Palazzo” — sześć rolek, osiemnaście tysięcy złotych.
Klej do tapet — trzy opakowania.
Listwa sufitowa — piętnaście metrów.
Razem: dwadzieścia cztery tysiące pięćset złotych.
Płatność kartą.
Ostatnie cyfry karty nie zgadzały się ani z jej kartą, ani z kartą Kamila, którą znała.
Woda w łazience przestała szumieć.
Marianna szybko wsunęła paragon z powrotem do kieszeni. Dłonie drżały.
Skąd wziął pieniądze na remont, skoro ich mieszkanie od pięciu lat nie widziało nawet nowej warstwy farby?
Kamil wyszedł z łazienki rozczochrany, z ręcznikiem owiniętym wokół bioder.
— Ale dobrze. Mari, jest coś do jedzenia? Cały dzień jestem na nogach, nic nie miałem w ustach.
Marianna uważnie mu się przyjrzała.
Nie wyglądał na głodnego ani wycieńczonego. Przeciwnie — po bokach pojawiła mu się nawet niewielka warstwa tłuszczu.
— Makaron — odpowiedziała. — Została jeszcze jedna kiełbaska. Ja nie jestem głodna.
Skrzywił się, ale nic nie powiedział.
— Dobrze, może być. Słuchaj, mama dzwoniła. Znowu skacze jej ciśnienie i potrzebuje jakichś zagranicznych leków. Obiecałem, że pomogę, ale przecież znasz moją sytuację. Przelejesz jej parę tysięcy? Przysięgam, oddam. W przyszłym tygodniu na pewno dostanę zaliczkę.
W środku Marianny coś ostatecznie zamarło.
Jakby cienka warstwa lodu pokryła ostatnie resztki cierpliwości.
— Kamil, do wypłaty zostały mi cztery tysiące. Sami nie będziemy mieli za co żyć.
— Ale to moja matka! — rozłożył teatralnie ręce. — Starsza kobieta, źle się czuje. Chcesz, żeby dostała udaru?
To było jego ulubione zdanie.
Teresa, matka Kamila, była silną, zdrową kobietą, twardą niemal jak czołg. Jednak za każdym razem, gdy coś mogło naruszyć jej wygodę, natychmiast zmieniała się w umierającego łabędzia.
— Dobrze — powiedziała cicho Marianna. — Przeleję.
Zostały jej dwa tysiące.
Tamtej nocy prawie nie spała.
Leżała, słuchając beztroskiego pochrapywania męża. Brzmiał jak dziecko, które nakarmiono i ułożono w ciepłym łóżku.
Wciąż wracała myślami do paragonu.
Winylowe tapety „Palazzo”.
Kto robi remont?
Teresa mieszkała w innej dzielnicy, w porządnej kamienicy, którą odziedziczyła po zmarłym mężu, profesorze. Marianna bywała u niej rzadko. Teściowa nigdy szczególnie jej nie lubiła. Uważała ją za zbyt prostą i pozbawioną ambicji.
Rano Marianna zadzwoniła do ojca.
Janusz, były dzielnicowy, należał do ludzi starej szkoły. Obecnie pracował jako ochroniarz na parkingu, w systemie dwadzieścia cztery godziny pracy na trzy dni wolnego. W czasie wolnym zajmował się pisaniem skarg do administracji na każdą przepaloną żarówkę na klatce schodowej.
— Cześć, tato. Jak się czujesz?
— Córeczko, moje szczęście, wszystko dobrze. Reks skaleczył sobie łapę i go leczymy. A ty czemu dzwonisz tak wcześnie? Coś się stało? Masz głos jak przesłuchiwana podejrzana.
— Tato, potrzebuję pomocy.
— Jakiej?
— Dość specyficznej.
— Mów. Kogo mam nastraszyć? A może zakopać? — zażartował, lecz w jego głosie natychmiast pojawiła się stalowa nuta.
— Musisz kogoś obserwować.
— Oho. Kogo?
— Kamila. I jego matkę.
Janusz mruknął pod nosem.
Nigdy nie przepadał za zięciem. Za jego plecami nazywał go „amebą w spodniach”.
— Adres Teresy znam. Czego mam szukać?
— Remontu, dostaw, drogich zakupów. I sprawdź, jak często Kamil tam przyjeżdża.
— Przyjąłem. Dzisiaj nie mam zmiany. Zajmę pozycję od rana. Zabiorę Reksa pod pretekstem spaceru. Zbadamy z nim każdy krzak.
Minęły dwa dni.
Kamil wciąż odgrywał rolę zmęczonego bezrobotnego.
Rano wychodził rzekomo szukać pracy.
Wieczorem wracał, narzekał na bezlitosny kapitalizm i bez skrupułów zjadał kolację przygotowaną przez Mariannę.
Ona sama powoli zamieniała się w kamień.
W pracy uśmiechała się do klientów, rozwiązywała problemy i wypełniała tabelki.
Po powrocie do domu znów wchodziła na scenę rodzinnego teatru kłamstw.
W środę miała wolne.
Siedziała przy stole i liczyła drobne z porcelanowej skarbonki.
Na chleb wystarczało.
Na bilety również.
Około pierwszej po południu zadzwonił Janusz.
— Córeczko, słuchaj uważnie. Raport. Obiekt „Synuś” przybył pod adres obiektu „Mamuśka” dokładnie o dziesiątej. O jedenastej trzydzieści przyjechała dostawa ze sklepu z elektroniką. Wnieśli ogromne pudło, prawdopodobnie telewizor co najmniej pięćdziesięciocalowy. Twój Kamil sam odebrał przesyłkę. Dał dostawcom napiwek. Widziałem przez lornetkę — stówę.
— Telewizor… — wyszeptała Marianna.
— To jeszcze nie wszystko. W południe przyjechała kolejna dostawa. Z restauracji „Złote Runo”. Torby z logo.
Mariannę oblała fala gorąca.
„Złote Runo” było jedną z najdroższych restauracji w okolicy.
Kamil zabrał ją tam tylko raz.
Kiedy się jej oświadczył.
Siedem lat wcześniej.
— Tato, jesteś tam?
— Jestem, córeczko. Siedzę w skwerze naprzeciwko i czytam gazetę. Reks śpi.
Przez niemal minutę Marianna nie potrafiła odpowiedzieć.
W jej głowie układał się obraz obrzydliwy i lepki jak rozlany syrop.
Kiedy ona oszczędzała na najzwyklejszych rzeczach i chodziła pieszo do pracy, żeby nie wydawać na transport, jej mąż nie tylko pozostawał bez pracy.
On prowadził drugie życie.
I wyglądało na to, że część tego życia finansował jej kosztem.
— Jadę do ciebie, tato. Czekaj.
Podróż zajęła jej około czterdziestu minut.
Wysiadła przy ulicy Budowlanych.
Janusz siedział na ławce w skwerze, a obok drzemał rudy terier.
— Cześć, córeczko. Są na górze. W mieszkaniu świeci się światło, gra muzyka. Słyszysz?
Z otwartego okna na trzecim piętrze rzeczywiście dobiegała wesoła muzyka.
— Teresa ma dziś urodziny?
— Urodziny obchodzi w marcu.
— Może świętuje zdobycie Bastylii? — uśmiechnął się krzywo Janusz. — Chodźmy sprawdzić. Kod do domofonu podejrzałem u listonosza.
Weszli do klatki.
Gdy tylko dotarli na trzecie piętro, Marianna poczuła, że coś się zmieniło.
W powietrzu unosił się zapach uczty: pieczonego mięsa, perfum i przypraw.
Drzwi mieszkania numer dwanaście były uchylone.
Marianna zatrzymała się przed progiem.
Ojciec położył jej dłoń na ramieniu.
— Spokojnie, córeczko.
Weszli do środka.
W przedpokoju stały nowe męskie lakierowane buty.
Obok nich leżały damskie czółenka na wysokim obcasie.
Na wieszaku wisiała stara kurtka Kamila, ale spod niej wystawał fragment nowej marynarki, której Marianna nigdy wcześniej nie widziała.
Z pokoju dobiegł donośny, syty śmiech Teresy.
— Kamilku, jaki ty jesteś wspaniały! Ta polędwica rozpływa się w ustach! A kawior? Prawdziwy, nie ta marna imitacja, którą kupuje sąsiadka.
Marianna weszła do pokoju.
Na chwilę czas stanął.
Pośrodku lśnił nowy, ogromny, okrągły stół.
Ściany pokrywały dokładnie te same tapety „Palazzo” — ciężkie, ze złotym tłoczeniem.
Z sufitu zwisał nowy żyrandol.
Stół uginał się od jedzenia: pieczona wieprzowina, czerwony kawior ułożony w dekoracyjne różyczki, butelka drogiego koniaku ze złotą etykietą, owoce i tort.
Przy stole siedziały trzy osoby.
Teresa miała na sobie nową sukienkę z połyskującą nitką i wysoką, misterną fryzurę.
Obok niej siedziała jej siostra, ciotka Halina, którą Marianna widziała wcześniej tylko raz — na własnym weselu.
Trzecim biesiadnikiem był Kamil.
Siedział na honorowym miejscu w śnieżnobiałej koszuli rozpiętej pod szyją. W jednej ręce trzymał widelec, a na twarzy miał minę człowieka całkowicie zadowolonego z życia.
Za plecami córki Janusz cicho zagwizdał.
Kamil wypuścił widelec z dłoni.
Metaliczny brzęk zabrzmiał tak, jakby rozbił całą tę wystawną scenę dobrobytu.
— Marianna! — wydusił.
Jego twarz w jednej chwili pokryła się czerwonymi plamami.
— My tylko… świętujemy imieniny mamy.
— Imieniny? — powtórzyła cicho Marianna.
W zapadłej ciszy jej głos zabrzmiał wyjątkowo wyraźnie.
— Teresa ma imieniny dopiero latem.
Powoli podeszła do stołu.
Nie patrzyła na teściową.
Wzrok miała skierowany wyłącznie na męża.
Na jego białą koszulę.
Na ciężki, nowy zegarek na nadgarstku.
— Przez trzy miesiące powtarzałeś, że nie wypłacają wam pensji. Później powiedziałeś, że zostałeś zwolniony i nie możesz znaleźć pracy. Żyłeś za moje pieniądze. Zabrałeś wszystko, co miałam. Nawet oszczędności na leczenie zębów.
— Mari, nie zaczynaj — wymamrotał Kamil.
Cały wcześniejszy blask zniknął z jego twarzy. W jednej chwili znów stał się tym samym żałosnym petentem, który prosił ją o pieniądze w przedpokoju.
— Dostałem tylko niewielką premię. Chciałem zrobić mamie niespodziankę. Pomóc jej przy remoncie.
— Niewielką premię? — Janusz podszedł do stołu i wskazał butelkę. — To jest Hennessy? Jeśli prawdziwy, kosztuje jakieś piętnaście tysięcy. Ile takich „niewielkich premii” dostałeś? Wczoraj prosiłeś żonę o dwa tysiące.
— To nie jest pana sprawa! — ostro wtrąciła Teresa. — To pieniądze mojego syna. Ma prawo wydawać je na własną matkę, a nie na Bóg wie kogo.
W Mariannie coś pękło.
Nie wybuchła jednak płaczem ani krzykiem.
Przeciwnie.
Nagle ogarnęła ją lodowata, niemal przerażająca jasność myślenia.
Wzięła ze stołu talerz z pieczoną wieprzowiną.
— Dobre?
— Odłóż to natychmiast! — warknęła Teresa.
Marianna spokojnie przechyliła talerz.
Tłuste plastry mięsa spadły na nowy beżowy dywan.
— Co ty wyprawiasz, wariatko?! — wrzasnęła Teresa, zrywając się z krzesła.
Marianna sięgnęła po miseczkę kawioru.
— To również kupiłeś za moje pieniądze? Te pięćdziesiąt tysięcy, które rzekomo pożyczyłeś koledze, też tu trafiło?
Kamil niemal zapadł się w krześle.
— Marianna, ja wszystko oddam.
— Nie, Kamil. Nie oddasz. Bo nie masz z czego.
Wysypała czerwony kawior prosto do miski z sałatką jarzynową i spokojnie wymieszała go łyżką.
— Zrób coś! Ona oszalała! — krzyczała Teresa.
— A co ja mogę? — Janusz rozłożył ręce, ledwie powstrzymując uśmiech. — Jestem starszym człowiekiem. Macie tu swoje stosunki cywilnoprawne, sami się dogadajcie. A skoro majątek został kupiony w małżeństwie, żona może jeść kawior, jak jej się podoba. Z sałatką, z podłogi, nawet z dywanu.
Marianna spojrzała na wielkie pudło stojące w kącie.
— Gdzie jest paragon za telewizor?
— Jaki paragon? Nie ma żadnego! — skłamał Kamil.
— Pewnie leży w środku — zauważył pomocnie Janusz.
Marianna podeszła do opakowania i wsunęła rękę między styropianowe zabezpieczenia.
W środku rzeczywiście znajdowała się koperta z dokumentami.
Paragon.
Sześćdziesiąt cztery tysiące złotych.
Zapłacone poprzedniego dnia.
— Wspaniale. Sześćdziesiąt cztery tysiące. Mój dentysta bardzo się ucieszy.
Złożyła paragon i schowała go do kieszeni.
— Tato, pomóż mi go wynieść.
— Co takiego?! — zawołali jednocześnie Kamil i Teresa.
— Telewizor. Został kupiony w czasie naszego małżeństwa za pieniądze, które mój mąż ukrywał przed rodziną, podczas gdy żona go utrzymywała i opłacała jego wydatki.
— Nie waż się! — Kamil zerwał się i próbował zagrodzić jej drogę. — To prezent dla mamy!
Janusz zrobił krok do przodu.
Był niższy od zięcia, ale emanował tak spokojną, ciężką pewnością siebie, że Kamil bezwiednie się cofnął.
— Siadaj, Kamil. Zjedz rybę, bo wystygnie.
Marianna tymczasem wyciągała już płaski ekran z piankowego opakowania.
— I jeszcze jedno — powiedziała, ciężko oddychając. — Kluczyki do samochodu.
Kamil momentalnie pobladł.
— Po co?
— Bo to ja kupowałam do niego paliwo. Miesiąc temu również ja zapłaciłam z własnej karty za ubezpieczenie. Samochód zabieram. Możesz jeździć autobusem albo tramwajem. Z tego, co opowiadasz, i tak nie masz pieniędzy.
Wyciągnęła rękę.
— Kluczyki. Natychmiast.
Drżącymi palcami Kamil sięgnął do kieszeni i rzucił pęk na stół.
Brzęk metalu zabrzmiał dla Marianny niemal jak muzyka.
— I karta — dodała. — Ta, na którą wpływa twoja rzekomo wstrzymana pensja.
Niechętnie wyjął plastikową kartę.
Marianna zabrała ją bez słowa.
— Tato, bierz telewizor.
Janusz chrząknął, lecz z wyraźną satysfakcją podniósł pudło.
— Ciężki drań. Niezły sprzęt. Ja bym na taki odkładał z emerytury pół roku.
Ruszyli do wyjścia.
Przy drzwiach Marianna odwróciła się jeszcze raz.
Teresa siedziała czerwona ze złości.
Ciotka Halina zastygła z otwartymi ustami.
Kamil opuścił głowę i oparł ją na dłoniach.
Uroczystość została całkowicie zrujnowana.
Złote tapety „Palazzo” milcząco patrzyły ze ścian na całe pobojowisko.
— A tak przy okazji — powiedziała Marianna, spoglądając na teściową — remont jest całkiem ładny. Szkoda tylko, że listwy sufitowe przyklejono krzywo. Tania robota.
Wyszła na klatkę schodową.
Kiedy schodzili na dół, z mieszkania zaczęły dobiegać krzyki.
Teresa wyzywała syna.
Kamil próbował coś tłumaczyć.
Na dworze było gorąco.
Słońce raziło w oczy.
Janusz ostrożnie postawił telewizor obok ławki.
— No dobrze, córeczko. Co zrobimy z tym trofeum?
— Mam paragon. Spróbujemy oddać go do sklepu. Muszę wyleczyć zęby.
— Rozsądnie. A co zamierzasz zrobić z Kamilem? Mieszkanie jest na kredyt i kupiliście je w małżeństwie.
Marianna poczuła nagle niewiarygodną lekkość.
Jakby ktoś zdjął z jej ramion ogromny plecak wypełniony kamieniami.
— Sprzedamy mieszkanie. Albo wezmę kredyt i spłacę jego część.
Spojrzała na kluczyki w swojej dłoni i nacisnęła przycisk.
Stary, lecz wciąż sprawny ford zapiszczał gdzieś za rogiem.
— Wsiadaj, tato. Podwiozę cię. Reks też dostanie kiełbaskę, mam kilka w bagażniku. On również uczciwie wykonał dziś swoją pracę.
Janusz uśmiechnął się, chwycił telewizor i ruszył w stronę samochodu.
Marianna usiadła za kierownicą i poprawiła lusterko.
W odbiciu zobaczyła własne oczy.
Zmęczone.
Bez makijażu.
Ale żywe.
Po raz pierwszy od trzech miesięcy nie było w nich lęku przed następnym dniem.
Wtedy telefon zawibrował.
Wiadomość od Kamila:
„Mari, co ty wyprawiasz? Mama płacze. Wróć, porozmawiamy…”