Tomek wiedział, że tym razem mu się dostanie. I nie od osiedlowego postrachu, Jacka Kowala, tylko od własnej matki.
Wracał do domu, pogwizdując, ale żołądek ścisnął mu się w supeł. Wpakował się po uszy.
Ciocia Halina, najlepsza przyjaciółka mamy, zobaczyła go z papierosem. Mógłby kłamać, że ktoś tylko podał mu go do ręki, ale nie tym razem. Widziała, jak zaciąga się dymem jak stary komin. Co miał powiedzieć matce? Że ktoś wepchnął mu papierosa do ust i kazał palić?
Tomek udawał, że cioci Haliny nie zauważył, a ona, trzeba przyznać, nie zrobiła sceny. Nie krzyczała, nie szarpnęła go za ucho. Tylko spojrzała długo, znacząco, i poszła dalej. Ale Tomek nie był naiwny. Wiedział, że już doniosła. Mama pewnie czekała w kuchni z drewnianą łyżką. Zdążył dwa razy obejść blok, zanim zobaczył babcię.
No tak. Artyleria ciężka. To było niskie zagranie, nawet jak na mamę. Zaraz zacznie mówić, że jako szanowana nauczycielka wychowała pół osiedla, a własny wnuk schodzi na psy. Że wstyd, że dziadek przewraca się w grobie, a za nim wszyscy przodkowie.
Gdy był mały, Tomek naprawdę się tego bał. Wyobrażał sobie, jak ziemia na cmentarzu drży od oburzonych umarłych. Aż kiedyś zrozumiał, że to tylko gadanie. Gdy babcia znów wspomniała o niespokojnych przodkach, wypalił: „To dobrze, babciu. Przynajmniej się ruszają i nie zrobią im się odleżyny jak pani Malinowskiej z parteru”.
Babcia chwyciła się za serce. Mama prawie popłakała się ze śmiechu i zapomniała go uderzyć, za to babcia odpłaciła jej trzepnięciem ścierką.
Teraz babcia pędziła w jego stronę, rozglądając się tak, jakby to ją przyłapano na paleniu.
— Co ty tu robisz? Dlaczego nie jesteś w domu? — spytała ostro.
— Ja… jeszcze nie byłem.
— Nie byłeś? A gdzieś ty się podziewał?
— W szkole. Potem trening piłki. Potem chodziłem.
— Tak sobie? — Tomek pomyślał, że zaraz każe mu chuchnąć. — A to co? Masz czerwone ręce! Gdzie rękawiczki?
— W domu.
— W domu? I twoja matka nie zauważyła? Pokaż kostki.
Podciągnęła mu nogawkę i jęknęła.
— Co to jest?
— Co? — przeraził się Tomek.
— Dlaczego masz czerwone nogi? Gdzie kalesony? Gdzie szalik?
Tomek spłonął ze wstydu. Gorzej, że przy bramie zobaczył Jacka Kowala. Nad murem podskakiwała jego czerwona czapka. Świetnie. Dzięki, babciu. Czy ona traciła rozum? Zawsze była ostra jak brzytwa, ale teraz…
— Babciu, ile jest pięć razy pięć?
— Dwadzieścia pięć — odparła zdziwiona.
— A kwadrat przeciwprostokątnej?
— Równa się sumie kwadratów przyprostokątnych. Tomaszu, czy ty nie odrobiłeś lekcji? Ona tego nie sprawdziła? Nie pozwolę na to. Spójrz na siebie!
Zaraz. Babcia była po jego stronie? Może jednak ominie go kazanie mamy. Albo trafił do świata na opak.
— Babciu, z której strony mam bliznę po wyrostku?
— Nigdy nie miałeś wycinanego wyrostka.
No tak. To była jego babcia.
Zaciągnęła go do domu, mrucząc pod nosem. Mama stała w kuchni, gdzie pachniało pieczenią. Miała najlepszą sukienkę, podpięte loki, nowe kolczyki i… szpilki? Od kiedy nosiła szpilki w mieszkaniu?
— Tomku, kochanie — przytuliła go. — Umyj ręce, obiad prawie gotowy. Mamo, zostajesz?
— Dlaczego to dziecko włóczy się po ulicach? Nie chce wracać, prawda? Brawo. Wymienić własną krew na… gdzie jego rękawiczki? Kalesony? Na dworze mróz! Ale ciebie to nie obchodzi.
— Mamo. Dość. Jesz z nami czy nie?
— Nie! Mam tego dosyć. Tomaszu, pakuj się. Idziesz ze mną.
— Co? Nie!
Na myśl o kolejnych latach babcinego gderania przeszedł go dreszcz.
— On zostaje tutaj — powiedziała mama.
— Tutaj? A gdzie jest to „tutaj”? Wszystko zmarnowałaś.
— Mamo, jeśli nie przestaniesz, będę musiała…
— Co? Wyrzucisz własną matkę?
— Tak.
— Niewdzięczna!
Mama nie dała jej dokończyć. Złapała ją za ramię, wyprowadziła na klatkę i zatrzasnęła drzwi. Babcia wrzeszczała, że wezwie policję i że Tomek ma zostać jej oddany.
Mama wciągnęła Tomka do pokoju, gdzie siedział obcy mężczyzna, sztywny z napięcia.
— Tomku, nie ma sensu dłużej kłamać. To jest twój tata.
Za drzwiami babcia zawodziła. Mama zamarła. Mężczyzna wstał: wysoki, szczupły, z oczami Tomka. Wyciągnął drżącą rękę.
— Cześć, synu.
Tomek cofnął się.
— Ale mówiłaś, że on nie żyje.
— Aniu… — Mężczyzna, jego ojciec, wyglądał na zdruzgotanego.
— To nie ja, Wiktorze. To ona. Mówiła, że łatwiej mu będzie myśleć, że odszedłeś, niż wiedzieć, że…
Przerwało im mocne pukanie.
— Policja! Proszę otworzyć!
— Aniu, może powinienem wyjść.
— Nie. Dość ukrywania. Tomku, wszystko wyjaśnimy, tylko się nie bój.
Mama otworzyła. Wpadła babcia, za nią policjant i wścibska pani Zielińska z sąsiedztwa.
— Co tu się dzieje? Zgłoszono awanturę.
— Nic złego. Mój mąż wrócił z Pomorza. To jego syn.
— To kryminalista! Zbieg! Aresztować go! Tomku, chodź do mnie!
— Babciu, wystarczy.
Policjant sprawdził dokumenty taty.
— Żadnych wpisów?
— Żadnych. Od zawodówki pracowałem na Pomorzu.
— Przepraszam pana.
— Aresztujcie go! Zniszczył życie mojej córce!
— Mamo, przestań.
Mama zamknęła drzwi.
Ojciec? Jedenaście lat bez ojca, a teraz nagle stał w pokoju? Dlaczego właśnie teraz? Babcia zawsze mówiła, że był pijakiem i złodziejem, który zginął w bójce. Wstydliwą tajemnicą.
A to wszystko było kłamstwem.
Mama chyba to przewidziała, bo Tomek porwał kurtkę i wybiegł.
Biegł, aż paliły go płuca, a łzy rozmazywały chodnik. Komu mógł ufać?
— Ej, młody! — zawołał Jacek Kowal. Tomek nie zwolnił.
— Czekaj! Kto cię goni?
Jacek złapał go za rękaw.
— Nikt. Odczep się.
— Zimno jak diabli. Jeszcze się wykończysz. W zeszłym roku leżałem w szpitalu, najlepsze jedzenie w życiu. Ale ty jesteś delikatny. Chodź, mieszkam blisko.
Tomek się zawahał.
— Matki nie ma. Jest konduktorką, w trasie. Tylko ja.
Mieszkanie było biedne, ale czyste. W pokoju Jacka wisiały plakaty: Republika, Maanam, Perfect. Przy łóżku stała gitara.
— Herbaty?
Tomek kiwnął głową. Brzuch zaburczał.
— Głodny? Zrobić fasolkę na grzankach?
Jacek gotował i nucił. Tomek nie pamiętał, żeby jadł coś lepszego.
Później, przy herbacie, Jacek brzdąkał na gitarze.
— Świetnie grasz — przyznał Tomek.
— Dzięki. To Republika. A to Perfect. Klasyka.
Tomek znał tylko Republikę. Jacek grał, gdy Tomek śpiewał, i śmiał się, kiedy ten mylił słowa.
— Powinieneś wracać. Zaraz postawią na nogi policję.
Uśmiech Tomka zgasł.
Jacek wysłuchał wszystkiego.
— Nie bądź głupi. Ojciec to świetna sprawa. Mój zniknął. Mama mówi, że jest kosmonautą.
— Serio?
— Nie. Ona po prostu żartuje. Wychowała mnie sama, bez rodziny. Ale jest najlepsza. Pogadaj z nimi. Dorośli też wszystko psują.
Tomek go przytulił.
Jacek miał rację.
Znaleźli go. Mama, babcia i tata opowiedzieli prawdę. Babcia nie akceptowała taty. Napisała do niego list, udając mamę, i skłamała, że mama wyszła za innego. Tata uwierzył.
— Dlaczego? — spytał Tomek.
— Chciałam szczęścia dla was obojga.
— A dla niego?
Babcia rozpłakała się.
— Wybacz mi.
Na urodziny Tomka przyszedł Jacek. Przyniósł plakat Republiki, a mama pozwoliła powiesić go nad łóżkiem.
Tomek wybaczył wszystkim.
„Dorosłe bzdury” — powiedział Jacek.
Babcia wzięła Jacka pod skrzydła. Karmiła go i pomagała mu z matematyką.
Po latach wciąż spotykają się nad morzem, grają na gitarach i jedzą fasolkę na grzankach jak królowie.
A tata? Tomek go kocha. Ma teraz przyrodnie rodzeństwo i z każdym się dogaduje. Ale między nim a Tomkiem jest coś niezniszczalnego. Więź, której żadne kłamstwo nie zdołało dotknąć.