O szóstej czterdzieści rano Elżbieta wbiła do miski dziesiąte jajko. Przez chwilę stała bez ruchu, trzymając w dłoni pustą skorupkę.
Dziesiąte.
Dwa tuziny kupowała zwykle od pani Jadwigi, sąsiadki mieszkającej po drugiej stronie drogi. Taki zapas powinien wystarczyć do środy. Tym razem nie starczy nawet do południa.
Za oknem ktoś się śmiał. Rozległ się plusk wody w misce, czyjś okrzyk, a potem trzaśnięcie furtki. Na patelni skwierczały ostatnie cztery parówki — te same, które Marek przywiózł z miasta w czwartek i powiedział wtedy:
— Na weekend. Tylko nikomu ich nie oddawaj.
Elżbieta spojrzała na patelnię i cicho roześmiała się pod nosem.
* * *
Poprzedniego wieczoru, tuż przed wpół do jedenastej, właśnie miała iść spać, kiedy przed domem zawarczał silnik.
Marek wyszedł na ganek w samych szortach i boso. Zatrzymał się, widząc, jak samochód kombi należący do jego siostry podskakuje na nierównościach i wjeżdża na podwórko. Furtkę otwarto szeroko, jakby wszyscy od dawna oczekiwali przyjazdu.
— Niespodzianka! — zawołała Lucyna zza kierownicy.
Niespodzianka rzeczywiście była udana. Z bagażnika wyjęto pasiasty materac dmuchany, dwie plażowe torby, kostiumy kąpielowe, sportowe buty, koc, kremy przeciwsłoneczne i sześć par klapek.
I nic więcej.
Ani chleba. Ani kawałka mięsa. Ani arbuza, ani nawet paczki ciastek do herbaty.
— Elżbietko, nie martw się, my jesteśmy niewymagający — powiedziała bratowa, obejmując ją i pachnąc czymś słodkim oraz drogim. — Najważniejsze, że jesteśmy razem.
Tomasz, jej mąż, zaniósł materac pod gruszę. Chłopcy — Daniel miał siedemnaście lat, a Jurek piętnaście, obaj byli już wyżsi od Elżbiety — od razu ruszyli w stronę lodówki.
Tego wieczoru Elżbieta wyjęła z piwnicy konfiturę wiśniową oraz słoik ogórków, który od dawna przechowywała na urodziny Marka.
* * *
W sobotę po drugiej Lucyna wyszła na werandę. Była świeża, wypoczęta, ubrana w lekką sukienkę, a usta miała starannie pomalowane.
— Elżbietko, co dziś jemy na obiad? Chłopcy tak się wybiegali, że są strasznie głodni.
Elżbieta wytarła dłonie papierowym ręcznikiem, wyrzuciła go do kosza pod zlewem i odwróciła się do bratowej.
— Obiad jest w sklepie.
— Co to znaczy?
— Sklep jest dwa kilometry stąd. Trzeba przejść przez zagajnik. Zróbcie sobie spacer, wtedy apetyt będzie jeszcze większy.
Lucyna zamrugała kilka razy, jakby usłyszała coś niedorzecznego.
— Nie rozumiem żartu.
— To nie żart, Lucyno. Na półkach leży jedzenie. Bierzesz koszyk, wkładasz do niego makaron, mięso, ziemniaki, idziesz do kasy i płacisz.
Uśmiech powoli zniknął z twarzy bratowej.
— Ale my przyjechaliśmy w gości. Myślałam, że barszcz będzie już ugotowany. Albo mięso zamarynowane. Przecież jechaliśmy na działkę — przyroda, grill…
— Właśnie — Elżbieta skrzyżowała ręce na piersi. — Wy przyjechaliście odpoczywać. A ja mam ten odpoczynek obsługiwać?
— Nie wymyślaj. Ugotowanie garnka zupy to aż taki problem?
— Dla sześciu osób?
— Was jest dwoje, nas czworo.
— Właśnie o tym mówię. Czworo prawie dorosłych ludzi przyjechało bez zapowiedzi i bez niczego. A teraz pytają, co dla nich ugotowałam.
— Chłopcy nie są dorośli.
W tej samej chwili zza domu wyszedł Daniel. W ręku trzymał zimną butelkę wody, którą Elżbieta rano włożyła do lodówki dla siebie.
— Mamo, kiedy będzie można coś zjeść?
Elżbieta spojrzała na Lucynę i nic nie powiedziała.
— No widzisz? Dzieci są głodne — odpowiedziała bratowa z zakłopotaniem.
— Widzę.
— I co mamy zrobić?
— Już powiedziałam.
Daniel przestąpił z nogi na nogę.
— To co kupić?
Elżbieta po raz pierwszy tego dnia się uśmiechnęła.
— Bardzo dobrze. To jest właściwe pytanie.
— Nigdzie nie pójdziecie — rzuciła ostro Lucyna, odwracając się do syna. — Jesteśmy gośćmi.
— Mamo, dwa kilometry to dwadzieścia minut.
— Powiedziałam: nie.
Elżbieta otworzyła lodówkę. Urządzenie zabuczało jeszcze głośniej. Od trzech lat razem z Markiem odkładali zakup nowej, ale pieniądze za każdym razem pochłaniał dach albo bojler.
W środku zostało pół słoika śmietany, trzy ogórki, masło, trochę mleka i pojemnik z wczorajszą kaszą gryczaną.
— Oto nasze zapasy, Lucyno.
— I co z tego?
— To, że wieczorem nie zostanie nic, jeśli zacznę karmić całą waszą czwórkę.
— Oj, później coś kupimy!
— Kto?
— Marek pojedzie.
Elżbieta krótko się zaśmiała.
— Oczywiście.
— Co w tym złego? To mój brat.
— I?
— Jesteśmy rodziną.
Elżbieta zamknęła lodówkę.
— Rodzina dzwoni i mówi: „Przyjedziemy na tydzień. Co mamy ze sobą przywieźć?”.
— Kto powiedział, że na tydzień?
Zapadła cisza.
— A na jak długo?
Lucyna spuściła wzrok i zaczęła poprawiać ramiączko sukienki.
— No… do przyszłej niedzieli.
— Dzisiaj jest sobota.
— Wiem.
— Czyli osiem dni.
— Tomasz ma urlop, chłopcy wakacje. Mieliśmy jechać nad morze, ale kiedy zobaczyliśmy ceny, uznaliśmy, że tutaj będzie taniej.
Elżbieta przez kilka sekund tylko na nią patrzyła. Sytuacja robiła się naprawdę interesująca.
— Marek o tym wie?
— Oczywiście.
— Wie, że zostajecie osiem dni?
— Mówiłam, że chcemy trochę odpocząć.
— Ale ile dokładnie?
— Elżbietko, jakie to ma znaczenie?
— Ogromne.
* * *
Marek wracał właśnie z szopy z wędkami.
— Co ma takie znaczenie?
— Twoja siostra twierdzi, że zostają do przyszłej niedzieli.
Zatrzymał się na środku podwórka.
— Do której niedzieli?
— Marku, nie rób takiej miny. Przecież pisałam, że przyjedziemy odpocząć — powiedziała Lucyna.
— Napisałaś: „Może wpadniemy na weekend”.
— Plany trochę się zmieniły.
— I uznałaś, że nie musisz nam o tym powiedzieć.
— A co miałam mówić? Dom jest duży.
Elżbieta powoli skinęła głową.
— To zdanie wiele wyjaśnia.
— Co?
— „Dom jest duży”. Teraz przynajmniej wiem, jak duży problem sobie przygotowaliśmy.
Marek podrapał się po głowie.
— Lucyno, tydzień naprawdę trzeba było z nami ustalić.
— Ty też stajesz po jej stronie!
— Po czyjej stronie?
— Dostosowujesz się do żony.
— Nie — przerwała mu Elżbieta. — Nie udawajmy, że chodzi o to, czy Marek się mnie boi. Chodzi o to, że cztery osoby postanowiły spędzić urlop naszym kosztem.
— Nikt nie powiedział „waszym kosztem”!
— Dobrze. Ile pieniędzy wzięliście na jedzenie?
Lucyna zamilkła.
— Ile?
— Mamy pieniądze.
— Świetnie. Sklep jest dwa kilometry stąd.
— Dlaczego tak się uczepiłaś tego sklepu?
— Bo nie zamierzam przez tydzień karmić czwórki zdrowych ludzi tym, co mam w lodówce.
Tomasz, który do tej pory leżał w hamaku i bardzo przekonująco udawał, że śpi, w końcu uniósł głowę.
— Elżbieta, nie denerwuj się. Zaraz pojedziemy.
— Bardzo dobrze.
— Tylko weźmiemy samochód Marka.
Marek uniósł brwi.
— A wasz?
— Prawie nie ma w nim paliwa.
— To zatankujcie.
— Teraz paliwo jest takie drogie.
— W naszym baku jest tańsze?
— Oddam ci później.
Marek już sięgał po kluczyki. Elżbieta nic nie powiedziała, tylko na niego spojrzała. Jego dłoń zatrzymała się w kieszeni.
— Nie — oznajmił. — Jedźcie swoim autem. Stacja jest przy wyjeździe ze wsi.
Lucyna powoli odwróciła się do brata.
— Mówisz poważnie?
— Jak najbardziej.
— Żałujesz siostrze dwustu złotych na paliwo?
— Nie dwustu. I nie chodzi o żałowanie. Po prostu nie rozumiem, dlaczego wy macie odpoczywać, a my mamy za to płacić.
Lucyna pobladła.
— Oboje zachowujecie się dzisiaj jak jacyś nienormalni.
— Nie — odpowiedziała spokojnie Elżbieta. — Po prostu pierwszy raz przestaliśmy milczeć.
* * *
Dwadzieścia minut później cała rodzina rzeczywiście odjechała. Swoim samochodem. Lucyna demonstracyjnie trzasnęła drzwiami.
— Co mamy kupić?
Elżbieta podała jej kartkę wyrwaną z zeszytu.
— Przybliżoną listę produktów dla waszej rodziny.
Bratowa przesunęła wzrokiem po liście: mięso, kasze, olej, mleko, chleb, jajka, warzywa i owoce.
— Tego będzie za kilka tysięcy!
— Jesteście we czworo i zostajecie na osiem dni.
— Nie zjemy aż tyle.
Z samochodu dobiegł głos Daniela:
— Mamo, kupić chipsy?
Elżbieta spojrzała na Lucynę. Ta zacisnęła kartkę w dłoni.
— Dobrze! — rzuciła.
* * *
Kiedy samochód zniknął za drzewami, Marek usiadł na schodku werandy. Był to ten sam stopień, który poprzedniego lata sam wymieniał, bo stary się zapadł.
— Bardzo się złościsz?
— Na kogo?
— Na mnie.
— Trochę.
Elżbieta usiadła obok. Deski były ciepłe od słońca.
— Naprawdę nie wiedziałeś, że chcą zostać tydzień?
— Nie wiedziałem.
— A gdybyś wiedział?
Zastanowił się.
— Pewnie bym ci powiedział.
— „Pewnie”?
— Dobrze. Powinienem był ci powiedzieć.
— Marku, nie chodzi nawet o samych gości. Ja lubię twoją siostrę.
— Wiem.
— Ale ona przyjeżdża tutaj tak, jakby to był pensjonat z pełną obsługą. W zeszłym roku byli trzy dni. Przywieźli paczkę czereśni.
— Którą sami zjedli.
— Gotowałam ja. Zmywałam ja. Prałam pościel ja. Dwa razy jeździliśmy po zakupy — i płaciłeś ty.
Marek spuścił głowę.
— A kiedy powiedziałam, że już nie daję rady?
— Prosiłem, żebyś jeszcze trochę wytrzymała. Bo to moja siostra.
— Właśnie.
Przez dłuższą chwilę milczeli. Z sąsiedniego podwórka dobiegał warkot kosiarki.
— Od trzech tygodni boli mnie kręgosłup — powiedziała spokojnie Elżbieta. — Maść pomaga, dopóki nie muszę się schylać. A tutaj robię tylko to.
— Dlaczego nic nie mówiłaś?
— Mówię teraz.
* * *
Rodzina wróciła dopiero po prawie dwóch godzinach. Bagażnik był wypełniony po brzegi. Lucyna weszła na podwórko z miną osoby, która właśnie przeszła finansową katastrofę.
— Wy w ogóle widzieliście, ile teraz wszystko kosztuje?
— Widzieliśmy — odpowiedziała Elżbieta.
— Pięć tysięcy osiemset!
— Na cztery osoby i cały tydzień to nie jest aż tak dużo.
— Pięć tysięcy osiemset za samo jedzenie!
Tomasz bez słowa niósł dwie torby. Chłopcy mieli po jednej.
— Teraz rzeczywiście przyjechaliście w gości — powiedziała Elżbieta.
— A wcześniej kim byliśmy?
— Lokatorami. Z pełnym wyżywieniem.
Daniel prychnął.
— Ciociu Elżbieto, to było dobre.
— Miło, że przynajmniej ktoś zrozumiał.
* * *
Tego dnia obiad przygotowali wspólnie.
Tomasz z chłopcami rozpalał grilla. Lucyna kroiła warzywa. Marek obierał ziemniaki. Elżbieta siedziała na werandzie z kawą i po raz pierwszy od wszystkich ich przyjazdów nie biegała między kuchnią a stołem.
Po pół godzinie bratowa nie wytrzymała.
— Elżbieta, ty nie będziesz pomagać?
— Nie.
— Dlaczego?
— Rano przygotowałam wam śniadanie. Na dziś mój udział w pracach jest zakończony.
Lucyna otworzyła usta, ale wtedy odezwał się Jurek:
— Mamo, ja dokończę kroić cebulę.
Bratowa nic już nie powiedziała.
* * *
Pierwsze dwa dni upłynęły w napięciu. Lucyna demonstracyjnie sprzątała wyłącznie po sobie i swoich synach. Wkrótce zauważyła jednak, że reszty również nikt nie zamierza sprzątać.
Po kolacji na stole zostały ich talerze. Elżbieta po prostu wzięła książkę i poszła do swojego pokoju.
Rano naczynia nadal stały dokładnie w tym samym miejscu.
— W kuchni są wczorajsze talerze — oznajmiła Lucyna.
— Widzę.
— Dlaczego ich nie umyłaś?
— Bo ja z nich nie jadłam.
— Mówisz poważnie?
— Całkowicie.
Po chwili z kuchni dobiegł brzęk naczyń.
* * *
Trzeciego dnia chłopcy nabrali ochoty na lody.
— Ciociu Elżbieto, macie jakieś?
— Nie.
— Mamo, daj pieniądze.
— Poproście wujka Marka — odparła Lucyna, nie odrywając wzroku od telefonu.
Elżbieta odłożyła książkę.
— Nie.
— Słucham?
— Nie ucz dzieci, żeby prosiły wuja o pieniądze, kiedy obok siedzą ich rodzice.
— To tylko lody!
— Właśnie. Drobiazg. Dlatego sami możecie je kupić.
Tomasz szybciej wyjął portfel, niż jego żona zdążyła odpowiedzieć.
* * *
Co dziwne, do czwartku podwórko jakby całkowicie się zmieniło.
Daniel wyciągnął kosiarkę i skosił trawę za letnią kuchnią — w miejscu, do którego Marek od dwóch lat nie mógł się zabrać. Jurek nosił drewno. Tomasz zajął się furtką, która zapadła się jeszcze dwa lata wcześniej. Dokręcił zawiasy, a nawet nasmarował zasuwę, która od tej pory przestała skrzypieć.
— Nie wiedziałam, że on coś takiego potrafi — powiedziała Elżbieta.
Marek uśmiechnął się.
— Potrafi wiele rzeczy. Kiedy nie odpoczywa.
Tego samego wieczoru Tomasz podszedł do Elżbiety przy studni.
— Posłuchaj… przepraszam.
— Za co?
— Naprawdę zachowaliśmy się bezczelnie. Wiedziałem o tym. Tylko milczałem.
Elżbieta uniosła brwi.
— U nas w domu zawsze tak było — wzruszył ramionami. — Jeśli ktoś przyjeżdżał w gości, należało go nakarmić. Matka praktycznie nie wychodziła z kuchni i wszystkim wydawało się, że tak właśnie powinno być. Nigdy się nad tym nie zastanawiałem. Nie rozumiałem, że dla kogoś może to być ciężar.
— A teraz już rozumiesz?
— Dzisiaj obierałem ziemniaki dla sześciu osób. I myłem naczynia.
— Bohater.
— Nie drwij ze mnie.
* * *
Lucyna wytrzymała najdłużej. Dopiero w sobotę wieczorem, kiedy do wyjazdu został jeden dzień, usiadła obok Elżbiety na werandzie. Trzymała w dłoniach filiżankę, ale nawet jej nie tknęła.
— Obraziłaś się na mnie?
— Nie.
— Nie kłam.
— Nie jestem obrażona. Jestem zmęczona.
— Nami?
— Tym, jak tutaj przyjeżdżacie.
Lucyna długo patrzyła na gruszę, pod którą wciąż leżał częściowo spuszczony materac.
— Wczoraj przypomniałam sobie mamę. To przecież jej weranda. Każdego wieczoru siadała właśnie tutaj, kiedy wszyscy już zjedli. Trzymała filiżankę, a dłonie spoczywały jej na kolanach, odwrócone wnętrzem do góry.
— Pamiętam.
— Kiedyś myślałam, że po prostu odpoczywa.
Głos jej zadrżał.
— A teraz sądzę, że nie miała już siły wstać.
Elżbieta milczała.
— Przyjeżdżaliśmy z Markiem i dziećmi, a ona przez trzy dni prawie nie odchodziła od kuchenki. Piec, barszcz, pierogi, kompot. Ani razu nie zapytałam, czy jest zmęczona. Ani razu przez całe życie, Elżbieto. Mam trzydzieści dziewięć lat i dopiero teraz o tym pomyślałam. Tylko dlatego, że ty otworzyłaś mi oczy.
— Ja ci ich nie otwierałam na siłę.
— Otworzyłaś. I dobrze zrobiłaś.
Otarła oczy wierzchem dłoni, tak jak robią kobiety, które nigdy nie mają pod ręką chusteczki.
— A wczoraj przyjechałam o północy i rano pierwsze, o co zapytałam, było: „Co mamy na obiad?”.
— Brzmi kiepsko — powiedziała Elżbieta.
— Bo takie było. Naprawdę spodziewałam się, że coś ugotujesz.
— Gotowałam. Dla dwóch osób.
— I nie chciałaś się podzielić?
— Znowu to samo.
— Co?
— Nie chodzi o to, że nie chcę się dzielić. Nakarmię was raz. Dwa razy. Nawet trzy. Ale kiedy cztery osoby przyjeżdżają na tydzień, to nie jest już poczęstunek. To utrzymywanie cudzej rodziny.
Lucyna skinęła głową.
— I jeszcze ten dom — ciągnęła cicho Elżbieta. — Razem z Markiem przez cztery lata doprowadzaliśmy go do porządku. Dach wymienialiśmy, bo sami nie dalibyśmy rady i trzeba było wynająć ekipę z okolicy. Zakładaliśmy bojler. Wymienialiśmy pompę. Ani razu nie mówiłam ci, ile to wszystko kosztowało.
— Dlaczego?
— Bo odebrałabyś to jako wyrzut.
Lucyna odstawiła filiżankę na poręczy.
— Odebrałabym. Jeszcze rok temu na pewno.
Przez moment milczała.
— Wiesz, co jest najgorsze? Ja wcale nie jechałam tutaj po barszcz. Jechałam do domu. Tylko uznałam, że ten dom przyjmie mnie tak samo jak kiedyś mama.
Elżbieta przykryła jej dłoń swoją.
— Lucyno, dom cię przyjął. Tyle że teraz mieszka w nim inna kobieta. I ona również jest człowiekiem.
* * *
Następnego ranka zaczęli się pakować.
Po raz pierwszy po ich pobycie przy grillu nie została sterta śmieci. Chłopcy sami złożyli pościel. Tomasz wyniósł worki do kontenera i zamiótł miejsce pod gruszą. Lucyna wytarła stół na werandzie oraz umyła kuchenne okno wychodzące na drogę.
Przed odjazdem zatrzymała się przy furtce.
— Następnym razem uprzedzimy.
— Dobrze.
— I przywieziemy jedzenie. Tylko wyślij listę.
— Umowa stoi.
— I… — Lucyna zawahała się. — Możemy mimo wszystko nadal przyjeżdżać?
Elżbieta roześmiała się.
— Lucyno, ja was nie wyrzucałam.
— Wiem. Po prostu pytam.
— Przyjeżdżajcie. Nie chcę tylko, żeby gościnność myliła się wam z darmowym hotelem.
* * *
Następnym razem przyjechali jesienią. Lucyna zadzwoniła w środę.
— Elżbieta, myślimy, żeby w sobotę wpaść na jeden dzień. Nie będzie wam przeszkadzało?
Elżbieta uśmiechnęła się już na sam sposób, w jaki zostało zadane pytanie.
— Nie będzie.
— Będziemy we czworo.
— Pamiętam.
— Weźmiemy mięso, warzywa, chleb i coś do herbaty. Co wam kupić?
— Mleko.
— Zapisane.
— I kawę.
— Też zapisane.
W sobotę przyjechali z pełnym bagażnikiem. Daniel od razu podniósł torby.
— Ciociu Elżbieto, wiemy już, gdzie jest lodówka.
— Widzę, że nabraliście doświadczenia.
— Po tamtym tygodniu trudno byłoby go nie mieć.
Tomasz położył na stole mięso.
— Sam je zamarynowałem.
— Zaryzykujemy — odparła Elżbieta.
Lucyna wyjęła z torby pakunek zawinięty w gazetę. Rozwinęła go i położyła na stole zeszyt w kratkę, którego okładkę wyklejono starymi tapetami.
Elżbieta natychmiast rozpoznała pismo.
— Mamy?
— Mamy. Przez cztery lata trzymałam go w szafie. Nie otworzyłam ani razu.
Przewracała kartki, aż znalazła stronę z rozlanym w rogu starym tłustym śladem.
— Placek z jabłkami. Pamiętasz?
* * *
W niedzielę rano Elżbietę obudził zapach wanilii.
W kuchni paliło się światło. Było dwadzieścia minut przed siódmą. Lucyna stała przy stole w fartuchu ich matki i wbijała jajka do starej emaliowanej miski z wyszczerbionym brzegiem — tej samej, w której dawniej pieczono wszystkie ciasta w tym domu.
Obok leżał zeszyt podparty solniczką.
— Dlaczego wstałaś tak wcześnie? — wyszeptała Elżbieta.
— Bo ciasto musi wyrosnąć — odpowiedziała bratowa, nie odwracając się. — Idź spać. Ja się tym zajmę.
Elżbieta jeszcze przez chwilę stała w drzwiach. Potem cicho wróciła do pokoju. Po raz pierwszy od wielu lat zasnęła w tym domu przy dźwięku skwierczenia na patelni, którego nie wywołała własnymi rękami.
* * *
Później myślała, że tamtego dnia wcale nie zezłościło jej dziesięć jajek zjedzonych przez rodzinę. Nie ser. Nie parówki. Nawet nie osiem niezaplanowanych dni.
Najbardziej bolało ją coś innego — poczucie, że jej praca oraz pieniądze, które wspólnie z Markiem wkładali w dom, są dla innych czymś oczywistym. Jakby podłoga sprzątała się sama, jedzenie samo pojawiało się na stole, a pościel sama stawała się czysta. Jakby gospodyni była potrzebna wyłącznie po to, żeby wszystkim dookoła było wygodnie i przyjemnie.
Gościnność pozostaje prawdziwa tylko wtedy, gdy jest dobrowolna.
Można z radością nakarmić dziesięć osób i czerpać z tego satysfakcję. Można też, zaciskając zęby, gotować zupę dla czworga ludzi, którzy wcześniej sami uznali, że jest się im coś winno.
Różnica nie tkwi w liczbie talerzy. Chodzi o to, czy ktoś dostrzega za nimi żywego człowieka.
Od tamtej pory w ich domu obowiązywała prosta zasada: goście to nie ludzie, którym gospodarze coś zawdzięczają. Goście to ci, których naprawdę chce się widzieć.
A jeśli całą rodziną wybieracie się do kogoś na tydzień, oprócz kostiumów kąpielowych, klapek i dobrego humoru warto włożyć do bagażnika jeszcze jedną, niezwykle przydatną rzecz.
Własne jedzenie.