— Z mamą już wszystko ustalone — powiedział mój mąż, wykonując taki ruch przy nadgarstku, jakby poprawiał spinki do mankietów. Oczywiście żadnych spinek nie miał. Sam gest był wystudiowany, teatralny, jakby ćwiczył go przed niewidzialną salą pełną zachwyconej publiczności. Tyle że w naszym dwupokojowym mieszkaniu kupionym na kredyt i w jego rozciągniętej koszulce do chodzenia po domu wyglądało to raczej jak próba udawania lwa przez chomika, który właśnie ma przeskoczyć nad przepaścią.
Oderwałam wzrok od laptopa i powoli zdjęłam okulary.
— Paweł — powiedziałam spokojnie — zaraz przypomnę ci najprostszy punkt regulaminu naszego małżeństwa. Najwyraźniej opuściłeś go z taką samą konsekwencją, z jaką opuszczałeś zajęcia z wytrzymałości materiałów. Jeżeli coś zostało ustalone bez mojego udziału, to nie jest ustalenie. To halucynacja.
Mąż przewrócił oczami tak mocno, że przez moment naprawdę się zaniepokoiłam, czy przypadkiem nie zobaczy tam własnego mózgu. Chociaż po ostatnich wydarzeniach bardziej prawdopodobne było, że trafiłby na pustą salę z bardzo dobrą akustyką.
— Marta, ty znowu czepiasz się szczegółów. Mama chce po prostu godnie uczcić jubileusz. U niej w domu jest remont, nie ma atmosfery, ciasno, kurz, bałagan. A u nas? Przestrzeń, światło, energia dobrobytu!
Owa „energia dobrobytu” w naszym mieszkaniu opierała się głównie na moich dwóch projektach zawodowych i mojej zdolności do nieprzepuszczania pieniędzy na bzdury w rodzaju „magnetyzerów do wody”, na które Paweł z godną podziwu regularnością wydawał połowę pensji kierownika sprzedaży czegoś tak niezbędnego, że nikt nie potrafił wyjaśnić, do czego właściwie to służy.
— Jubileusz? — powtórzyłam. — Ten sam, na który pani Halina zamierza zaprosić „najbliższych”, czyli jakieś czterdzieści osób, w tym kuzynkę swojej kuzynki z Radomia, która ostatnim razem próbowała wynieść moje łyżeczki do herbaty, bo, cytuję, „leżały bez opieki”?
— To się nazywa gospodarność! — Paweł uroczyście uniósł palec. — Poza tym mama powiedziała, że ty, jako prawdziwa pani domu, z przyjemnością pokażesz, co potrafisz w kuchni. To zaszczyt, Marta. Wkład w kapitał rodzinny!
— Wkład jest wtedy, kiedy coś inwestujesz i potem masz z tego zysk. A jeśli wkładasz pieniądze, czas i nerwy, a w zamian dostajesz stertę talerzy oraz uwagi o tym, że sałatka jarzynowa ma zbyt mało majonezu, to nie jest wkład. To pomoc humanitarna dla okupantów.
Paweł się obraził. On w ogóle źle znosił momenty, w których używałam logiki. W jego świecie, gdzie on był niedocenionym strategiem biznesowym, a jego matka świętą kobietą z dożywotnią licencją na rację, logika uchodziła za coś podejrzanego, prawie za czary.
— Jesteś bez serca — ogłosił i spróbował majestatycznie wyjść do kuchni, ale kieszenią domowych spodni zaczepił o klamkę. Rozległ się trzask materiału. Cały majestat natychmiast uszedł z niego jak powietrze z przebitego balonu. — Cholera! To przez twoją negatywną energię!
— To nie energia, kochanie. To fizyka. I tani dres.
Następnego dnia do naszego mieszkania, rzecz jasna bez dzwonienia — klucze miała „na wszelki wypadek”, który z jakiegoś powodu zdarzał się trzy razy w tygodniu — dostojnie wpłynęła pani Halina.
— Marto — zaczęła, nawet nie uznając za stosowne powiedzieć dzień dobry. — Zasłony trzeba zdjąć. Są ponure. Ja mam jubileusz, potrzebuję święta dla duszy, a nie tego waszego… minimalizmu ludzi duchowo ubogich.
Spokojnie upiłam łyk kawy.
— Pani Halino, minimalizm jest wtedy, kiedy człowiek niczego nie ma. A kiedy człowiek ma gust i nie odczuwa potrzeby wieszania w oknach zakurzonych portier ze złotymi frędzlami z epoki meblowej katastrofy, to nazywa się stylem.
Przesunęłam wzrokiem po liście, którą położyła przede mną. Ilość jedzenia pasowała raczej do przyjęcia w osiedlowym domu kultury niż do naszego salonu.
Pani Halina zaśmiała się, a ciężkie korale na jej szyi brzęknęły jak ostrzeżenie.
— Jaki catering, dziecko? Paweł ma teraz trudniejszy okres. A ty jesteś żoną. Twoim obowiązkiem jest trzymać zaplecze. Przecież nie żądam od ciebie prezentu w kopercie. Po prostu przygotujesz stół. Produkty, no dobrze, Paweł kupi.
— Czyli — złożyłam listę ostrożnie, formując z niej coś na kształt papierowego samolotu — mam wziąć kilka dni wolnego bez wynagrodzenia, spędzić dwadzieścia godzin przy kuchence, obsłużyć czterdzieści osób, wysłuchać, że galareta drży w niewystarczająco uroczysty sposób, a potem zmyć naczynia w ilości przypominającej pasmo górskie?
— To jest rodzina! — zapiszczał Paweł, wyłaniając się z łazienki. — Dlaczego ty wszystko liczysz w godzinach i wysiłku? Gdzie jest twoja kobieca mądrość?
— Kobieca mądrość, Pawle, polega między innymi na tym, żeby odróżnić rodzinę od pasożytnictwa. W naturze istnieje na przykład maczużnik. On też pewnie uważa, że łączy go z mrówką bliska więź. Dopóki nie zje jej od środka.
Paweł poczerwieniał. Widać było, że chciał powiedzieć coś wzniosłego. Zaczął nawet od słów: „Kobieta to naczynie…”, ale natychmiast zakrztusił się własną śliną i rozkaszlał.
— Wygląda na to, że naczynie się przelało — zauważyłam.
Kolejne dni zamieniły się w pełnowymiarowy spektakl absurdu. Pani Halina przychodziła co wieczór, przesuwała wazony i krytykowała kolor moich poduszek na kanapie. Paweł paradował po mieszkaniu jak paw i przez telefon opowiadał znajomym, jakie wspaniałe przyjęcie organizuje. „Tak, stary, będzie klasa. Moje kobiety już się krzątają”.
„Moje kobiety”. Aż mnie skręciło.
Punktem kulminacyjnym było pojawienie się „dekoratorki” — przyjaciółki pani Haliny, która z pełnym przekonaniem oznajmiła, że dla podniosłej atmosfery koniecznie trzeba okleić moje lustra folią aluminiową.
— Ona odbija złą energię — pouczała przyjaciółka, kobieta w berecie przypominającym rozgniecioną ozdobną dynię.
— Jedyna zła energia, która naprawdę wymaga odbicia, ma klucze do mojego mieszkania — mruknęłam pod nosem.
— Co powiedziałaś? — zmrużyła oczy teściowa.
— Mówię, że folia to genialny pomysł. Od razu czuć rozmach. Czapeczki też z niej zrobimy? Żeby kontakt z kosmosem się nie urwał?
Przyjaciółka poczuła się znieważona, pani Halina uznała mnie za chamkę, a wieczorem Paweł urządził mi przedstawienie.
— Upokarzasz moją matkę! — krzyczał, wymachując rękami. — Jeśli natychmiast nie przeprosisz i nie zaczniesz robić galarety, to ja… ja postawię sprawę na ostrzu noża!
— Stawiaj — kiwnęłam głową. — Tylko ostrożnie, bo ostrze może nie wytrzymać obciążenia.
I właśnie wtedy popełnił swój najważniejszy błąd.
— Wiesz co? — Paweł zwęził oczy. — Mama ma rację. Tak, mieszkanie jest zapisane na ciebie, ale jesteśmy małżeństwem. A to znaczy, że moralne prawo ma do niego cała rodzina. Albo więc przyjmujesz nasze zasady, albo… udowadniasz, że nie jesteś moją żoną, tylko zwykłą współlokatorką.
To było ultimatum. Był pewien, że teraz się przestraszę i pobiegnę kupować ozór na galaretę.
Uśmiechnęłam się. Szeroko. Niemal czule.
— Dobrze, Pawle. Masz rację. Byłam egoistką. Wszystkim się zajmę. Wszystko zostanie uzgodnione z mamą.
Przez następne trzy dni grałam idealną synową. Przytakiwałam, uśmiechałam się, zachwycałam pomysłami teściowej.
— A tort? — niepokoiła się pani Halina.
— Będzie najlepszy tort w mieście — zapewniłam. — Autorski.
— A goście? Zaprosiłam jeszcze pana Władysława z akordeonem!
— Akordeon to cudownie. Wielka płyta została wręcz stworzona do żywej akustyki.
Rano w dniu uroczystości obudziłam się wcześniej niż wszyscy. Paweł jeszcze spał, zapewne rozkoszując się snami o własnej wielkości. Po cichu spakowałam walizkę. Wzięłam laptop, dokumenty i ulubiony fikus.
Na kuchennym stole zostawiłam kopertę. W środku leżał szczegółowy plan wydarzenia i klucze.
Wyszłam z klatki, wsiadłam do taksówki i pojechałam do podmiejskiego hotelu spa, gdzie wcześniej zarezerwowałam apartament na trzy dni. Telefon wyłączyłam, ale wcześniej wysłałam jedną wiadomość na wspólny czat Pawła i jego mamy.
O czternastej, kiedy goście powinni już zaczynać się schodzić, siedziałam w jacuzzi.
I bardzo wyraźnie wyobrażałam sobie, co dzieje się w domu.
Oto budzi się Paweł. Idzie szukać śniadania. Śniadania nie ma.
Potem znajduje kopertę. Otwiera. Czyta:
„Drogi mężu i szanowna pani Halino!
Ponieważ tak bardzo zależało wam, żeby wszystko było uzgodnione z mamą, uroczyście przekazuję jej kierownictwo nad uroczystością.
Produkty nie zostały kupione. Mama przecież mówiła, że domowe zawsze jest najlepsze, a ręce ma złote. Uznałam, że nie będę przeszkadzać talentowi w rozkwicie.
Stół nie jest nakryty. Mama twierdziła, że sposób podania potraw odzwierciedla duszę gospodyni. Nie chcę narzucać waszemu świętu mojej „bezdusznej” estetyki.
Goście przychodzą na piętnastą. Pan Władysław z akordeonem prosił przekazać, że uznaje wyłącznie koniak.
P.S. Wyjechałam poszukać swojej kobiecej mądrości. Podobno mieszka tam, gdzie mężczyźnie nie trzeba tłumaczyć, że żona nie jest multicookerem z funkcją karty płatniczej.
Całuję, Marta”.
Kiedy wieczorem włączyłam telefon, czekało na mnie czterdzieści osiem nieodebranych połączeń od Pawła i dwanaście od pani Haliny.
Wiadomości głosowe były osobnymi dziełami sztuki. Najpierw groźby. Potem niepokój. Na końcu czysta panika.
— Marta, ty jesteś normalna?! Tu są goście! Ciocia Genowefa już przyjechała!
— Marto, to jest podłość! Zamówiliśmy pizzę, ale kurier nie może znaleźć klatki!
— Marta, pan Władysław rozerwał akordeon, bo Paweł nie załatwił koniaku!
I ostatnia wiadomość, od Pawła, szeptem — po dźwięku sądząc, nadana z toalety:
— Kochanie, no po co ci to było? Mama płacze. Ciocia Genowefa mówi, że jesteśmy wstydem rodziny i dziadami. Wróć, co? Ja sam wszystko pozmywam.
Nie odpowiedziałam.
Do domu wróciłam po trzech dniach. W mieszkaniu panowała cisza, ale pachniało starym alkoholem, tanią kiełbasą i porażką.
Paweł siedział w kuchni z głową objętą rękami. Wyglądał tak, jakby Napoleon nie tylko przegrał pod Waterloo, ale jeszcze po drodze do domu zgubił buty.
— Wróciłaś — powiedział chrapliwie.
— Wróciłam do swojego domu — doprecyzowałam. — A co ty tutaj robisz, to dopiero ciekawe pytanie.
— Mama się do mnie nie odzywa. Powiedziała, że nie potrafiłem urządzić jej godnego święta. Skompromitowałem ją przed rodziną.
Nalałam sobie wody.
— Zaskakujące. Przecież wszystko uzgodniliście.
— Marta, to było okrutne. Wystawiłaś nas.
— Nie, kochanie. Ja tylko przekazałam kompetencje. Lubisz przecież biznesowe sformułowania, prawda? Dałam wam pełną swobodę działania. Chcieliście przyjęcia według waszych zasad — dostaliście je. A to, że wasze zasady nie działają bez moich zasobów, to już niestety twarda ekonomia.
Paweł spróbował przybrać dumną pozę.
— Ja tak nie mogę! Jestem mężczyzną! Żądam szacunku!
— Szacunek, Pawle — usiadłam naprzeciwko i spojrzałam mu prosto w oczy — nie polega na tym, że wszyscy milcząco kiwają głowami, kiedy wygłaszasz uroczyste bzdury. Szacunek jest wtedy, kiedy twoje deklaracje pokrywają się z czynami. A na razie… swojej walizki jeszcze nie rozpakowałam. Mogę za to pomóc spakować twoją. Mama pewnie tęskni. Ma remont, świeżą aurę. Idealne warunki dla tak rzadkiego okazu.
Wyszedł po godzinie. Próbował trzasnąć drzwiami, ale samozamykacz zadziałał miękko i odebrał mu ostatnią teatralną kropkę.
Zostałam sama. W ciszy. Zdjęłam folię z lustra. W odbiciu patrzyła na mnie kobieta, która może i nie potrafi przygotować perfekcyjnej galarety dla czterdziestu osób, ale za to doskonale potrafi przygotować własne życie.
I wiecie, co wam powiem?
Nigdy nie bójcie się stać „tą złą” dla ludzi, którzy przyzwyczaili się traktować waszą dobroć jak paliwo dla własnej pychy.
Od tamtej pory Paweł mieszka u mamy. Podobno do dziś ustalają, kto odpowiada za „katastrofę stulecia”. A ja… Kupiłam nowe zasłony. Nie beżowe. Intensywnie turkusowe. Bo to kolor morza, wolności i całkowitego braku krewnych z Radomia w moim salonie.