Tomek od razu czuł, że tym razem mu się oberwie. I to nie od osiedlowego zaczepiacza, Kuby Dąbrowskiego, tylko od własnej matki.
Szedł do domu, pogwizdując pod nosem, lecz w brzuchu miał twardy, zimny supeł. Tym razem naprawdę przegiął.
Ciocia Róża, najlepsza przyjaciółka jego mamy, przyłapała go z papierosem. Mógłby skłamać, powiedzieć, że ktoś mu go tylko podał do ręki, że nawet nie zdążył nic zrobić. Ale nie. Ciocia Róża widziała, jak zaciągał się dymem, jakby całe życie stał pod bramą z dorosłymi chłopakami. Co miał teraz powiedzieć matce? Że ktoś wepchnął mu papierosa do ust i kazał palić siłą?
Tomek udawał, że nie zauważył cioci Róży, a ona, trzeba jej to oddać, nie zaczęła krzyczeć ani go szarpać. Popatrzyła tylko długo, takim spojrzeniem, które mówiło więcej niż wszystkie słowa, i poszła dalej. Ale Tomek nie był głupi. Wiedział, że zanim zdąży dojść do domu, matka będzie już wszystko wiedziała. Pewnie czekała w kuchni z drewnianą łyżką w ręku. Dwa razy obszedł blok dookoła, zanim nagle zobaczył babcię.
No pięknie. Ciężka artyleria. To było podłe nawet jak na mamę. Zaraz zacznie się lament, że ona, szanowana nauczycielka, wychowała pół dzieciaków w całym powiecie, a jej własny wnuk zszedł na psy. Że wstyd jej za niego. Że dziadek pewnie przewraca się w grobie, a razem z nim wszyscy przodkowie.
Kiedy Tomek był mały, ten fragment naprawdę go przerażał. Wyobrażał sobie, jak ziemia na cmentarzu drży, bo zmarli wiercą się pod spodem z oburzenia. Aż któregoś dnia coś mu zaświtało. Gdy babcia znów zaczęła o niespokojnych przodkach, Tomek wypalił:
— To dobrze, babciu, że się ruszają. Przynajmniej nie zrobią im się odleżyny jak pani Kowalskiej z parteru.
Babcia złapała się za serce. Mama prawie popłakała się ze śmiechu. Przez to zapomniała go ukarać, choć babcia nadrobiła sprawę, trzepiąc ścierką właśnie ją.
Teraz babcia szła w jego stronę szybkim krokiem, rozglądając się nerwowo, jakby to ona została przyłapana na paleniu.
— Co ty tu robisz? Dlaczego nie jesteś w domu? — zapytała ostro.
— Ja… jeszcze tam nie byłem.
— Nie byłeś? To gdzie się włóczyłeś przez cały ten czas?
— W szkole. Potem na treningu. A potem po prostu chodziłem.
„No to się zaczyna”, pomyślał Tomek. Za chwilę każe mu chuchnąć, żeby poczuć dym.
— A to co? — Babcia złapała go za ręce. — Masz całe czerwone dłonie! Gdzie są twoje rękawiczki?
— Zostawiłem w domu.
— W domu? I twoja matka tego nie zauważyła? Pokaż kostki.
Podciągnęła mu nogawkę spodni i aż jęknęła.
— Co to ma znaczyć?
— Co? — Tomek od razu spanikował.
— Dlaczego masz czerwone kostki? Gdzie kalesony? Gdzie szalik?
Tomek poczuł, jak policzki palą go ze wstydu. Co gorsza, w zaułku zobaczył Kubę Dąbrowskiego. Jego czerwona czapka mignęła między murami. Świetnie. Cudownie. Dzięki, babciu. Czy ona naprawdę zaczynała tracić rozum? Przecież zawsze była bystra jak brzytwa, a teraz…
— Babciu, ile jest pięć razy pięć?
— Dwadzieścia pięć — odpowiedziała zdziwiona.
— A kwadrat przeciwprostokątnej?
— Jest równy sumie kwadratów przyprostokątnych. Tomaszu? Czy ty nie odrobiłeś lekcji? Ona nawet tego nie sprawdziła? Ja na to nie pozwolę. Popatrz tylko, jak on wygląda!
Chwileczkę. Babcia była po jego stronie? Może jednak wykpił się od matczynego kazania. A może trafił do jakiegoś dziwnego, odwróconego świata?
— Babciu, po której stronie mam bliznę po wyrostku?
— Nigdy nie miałeś wycinanego wyrostka.
No dobrze. To na pewno była babcia.
Zaprowadziła go do domu niemal siłą, mamrocząc pod nosem. Mama była w kuchni. Pachniało pieczenią, a ona miała na sobie najlepszą sukienkę, upięte loki, nowe kolczyki i… obcasy? Od kiedy mama chodziła po domu w obcasach?
— Tomku, kochanie — przytuliła go szybko. — Umyj ręce, obiad zaraz będzie gotowy. Mamo, zostajesz?
— Dlaczego to dziecko włóczy się po ulicach? — Babcia od razu podniosła głos. — Nie chce wracać do domu, prawda? Pięknie, naprawdę pięknie. Zamieniłaś własne dziecko na… Gdzie jego rękawiczki? Gdzie kalesony? Przecież jest mróz! Ale nie, ciebie to nie obchodzi…
— Mamo. Dość. Jesz z nami czy nie?
— Nie! Ja już tu skończyłam. Tomasz, pakuj swoje rzeczy. Idziesz ze mną.
— Co? Nie!
Sama myśl, że miałby przez następne dziesięć lat słuchać babcinego zrzędzenia, sprawiła, że przeszedł go dreszcz.
— On zostaje tutaj — powiedziała mama twardo.
— Tutaj? A co to w ogóle jest za „tutaj”? Wszystko zniszczyłaś.
— Mamo, jeśli zaraz nie przestaniesz, będę musiała…
— Co? Wyrzucisz własną matkę?
— Tak.
— Ty niewdzięcznico!
Mama nie pozwoliła jej dokończyć. Chwyciła babcię pod ramię, wyprowadziła ją na klatkę schodową i zatrzasnęła drzwi. Babcia zaczęła krzyczeć, że wezwie policję, że Tomek ma zostać jej natychmiast wydany.
Mama zaprowadziła Tomka do pokoju. Na kanapie siedział obcy mężczyzna, spięty i blady.
— Tomku… nie ma sensu dłużej kłamać. To jest twój tata.
Za drzwiami babcia dalej zawodziła. Mama stała nieruchomo. Mężczyzna podniósł się powoli. Był wysoki, szczupły i miał oczy Tomka. Wyciągnął do niego drżącą rękę.
— Cześć, synu.
Tomek cofnął się o krok.
— Ale… mówiłaś, że on nie żyje.
— Aniu… — Mężczyzna, jego ojciec, wyglądał, jakby ktoś uderzył go prosto w serce.
— To nie ja, Witku. To ona. Powiedziała, że Tomkowi będzie łatwiej myśleć, że cię nie ma, niż wiedzieć, że ty…
Głośne pukanie przerwało jej w pół zdania.
— Policja! Proszę otworzyć!
— Aniu, może powinienem wyjść…
— Nie. Koniec ukrywania. Tomku, wszystko ci wyjaśnimy, tylko… nie bój się.
Mama otworzyła drzwi. Do środka wpadła babcia, za nią posterunkowy i wścibska pani Nowak z sąsiedztwa.
— Co tu się dzieje? — zapytał policjant. — Dostaliśmy zgłoszenie o awanturze.
— Nic złego się nie dzieje — odpowiedziała mama. — Mój mąż wrócił z północy kraju. To jego syn.
— On jest kryminalistą! Zbiegłym więźniem! Aresztować go! Tomek, chodź do mnie!
— Babciu, wystarczy.
Posterunkowy sprawdził dokumenty taty.
— Brak wpisów?
— Żadnych. Od wyjścia ze szkoły pracowałem na północy.
— Przepraszam pana.
— Aresztować go! On zniszczył życie mojej córce!
— Mamo, przestań.
Mama zamknęła drzwi.
Ojciec. Przez jedenaście lat go nie miał, a teraz nagle stał w ich pokoju. Dlaczego? Babcia zawsze mówiła, że był pijakiem, złodziejem, że zginął w bójce. Wstydliwy sekret, o którym lepiej było nie pytać.
A wszystko było kłamstwem.
Mama chyba zobaczyła, co zaraz się stanie, bo ruszyła do niego, ale Tomek już chwycił kurtkę i wybiegł z mieszkania.
Biegł, dopóki płuca nie zaczęły go palić. Łzy rozmazywały mu wszystko przed oczami. Komu miał teraz wierzyć?
— Ej, młody! — usłyszał głos Kuby Dąbrowskiego.
Tomek go zignorował.
— Poczekaj! Kto cię goni?
Kuba złapał go za rękaw.
— Nikt. Odczep się.
— Zimno jak diabli. Rozchorujesz się. Ja w zeszłym roku leżałem w szpitalu, najlepsze jedzenie w życiu. Ale ty? Ty jesteś delikatny. Chodź, mieszkam niedaleko.
Tomek zawahał się.
— Matki nie ma. Pracuje w pociągach, wróci późno. Jestem sam.
Mieszkanie było skromne, trochę wysłużone, ale czyste. W pokoju Kuby wisiały plakaty zespołów: Maanam, Perfect, Lady Pank. Przy łóżku stała gitara.
— Chcesz herbaty?
Tomek skinął głową. W tej samej chwili zaburczało mu w brzuchu.
— Głodny? Zrobię fasolkę z grzankami.
Kuba krzątał się po kuchni, cicho podśpiewując. Tomek nie pamiętał, kiedy ostatnio jadł coś tak dobrego.
Później, siedząc przy herbacie, Kuba wziął gitarę i zaczął grać.
— Naprawdę dobrze grasz — przyznał Tomek.
— Dzięki. To Maanam. A to Perfect. Klasyka.
Tomek znał tylko Lady Pank. Kuba zaczął mu akompaniować, gdy Tomek próbował śpiewać, i śmiał się, kiedy mylił słowa.
— Powinieneś wrócić do domu — powiedział w końcu Kuba. — Jeszcze policję na nogi postawią.
Uśmiech zniknął Tomkowi z twarzy.
Kuba wysłuchał wszystkiego. Tomek wyrzucił z siebie całą historię, słowo po słowie.
— Nie bądź głupi — powiedział Kuba. — Ojciec to świetna sprawa. Mój odszedł. Mama mówi, że jest astronautą.
— Naprawdę?
— Nie. Ale ma poczucie humoru. Wychowała mnie sama. Bez żadnej rodziny. Jest najlepsza. Pogadaj z nimi, dobra? Dorośli też robią głupoty.
Tomek przytulił go nagle, sam nie wiedząc, dlaczego.
Kuba miał rację.
Znaleźli go. Mama, babcia i tata. Wszyscy tłumaczyli wszystko po kolei. Jak babcia nigdy nie zaakceptowała taty. Jak napisała do niego list, udając, że mama wyszła za innego. Jak tata uwierzył.
— Dlaczego? — zapytał Tomek babcię.
— Chciałam szczęścia dla was obojga.
— A dla niego?
Babcia rozpłakała się.
— Wybacz mi.
W urodziny Tomka przyszedł Kuba. Przyniósł mu plakat Lady Pank, a mama pozwoliła powiesić go nad łóżkiem.
Tomek wybaczył wszystkim.
„Dorosłe głupoty”, powiedział wtedy Kuba.
Babcia wzięła Kubę pod swoje skrzydła. Karmiła go, pomagała mu z matematyką i pilnowała, żeby zimą nosił szalik.
Po latach nadal spotykają się nad morzem. Siedzą z gitarami, jedzą fasolkę z grzankami i śmieją się, jakby byli królami świata.
A tata? Tomek go kocha. Ma teraz przyrodnie rodzeństwo i ze wszystkimi dobrze się dogaduje. Ale między nim a Tomkiem jest coś szczególnego. Coś nie do złamania. Więź, której nie potrafiło zniszczyć żadne kłamstwo.