Kuba doskonale wiedział, że czeka go porządna awantura. I nie od Bartka Maja, chłopaka z osiedla, którego wszyscy woleli omijać szerokim łukiem, tylko od własnej matki.
Wracał do domu, udając beztroskę, nawet pogwizdywał pod nosem, ale w środku żołądek ściskał mu się tak, jakby ktoś zawiązał na nim supeł. Tym razem naprawdę przepadł.
Ciocia Halina, najbliższa przyjaciółka mamy, zobaczyła go z papierosem. Mógłby potem kręcić, że ktoś mu go wepchnął do ręki, że tylko trzymał, że wcale nie palił. Tyle że ciocia Halina widziała, jak zaciągał się dymem z miną dorosłego cwaniaka. Co miał powiedzieć matce? Że ktoś mu otworzył usta, wsadził papierosa i kazał dmuchać jak piec kaflowy?
Kuba nie pokazał po sobie, że dostrzegł ciocię Halinę. A ona, trzeba jej było oddać sprawiedliwość, nie narobiła hałasu na pół ulicy i nie złapała go za ucho. Popatrzyła tylko długo, tym swoim ciężkim, wszystko wiedzącym spojrzeniem, a potem poszła dalej. Ale Kuba nie był głupi. Wiedział, że wiadomość dotarła już do domu szybciej niż on. Matka pewnie stała w kuchni z drewnianą łyżką w ręku. Obszedł blok dwa razy, zanim na rogu zobaczył babcię.
No pięknie. Ciężka artyleria. To było zagranie poniżej pasa, nawet jak na mamę. Zaraz zacznie się lament, że babcia jako szanowana nauczycielka wychowała pół powiatu, a własnego wnuka nie potrafiła uchronić przed ulicą. Że wstyd na całą rodzinę, że dziadek przewraca się w grobie, a razem z nim wszyscy święci przodkowie.
Kiedy był mały, ta część zawsze go przerażała. Wyobrażał sobie ziemię poruszającą się na cmentarzu i zmarłych, którzy obracają się pod nagrobkami. Dopiero później zrozumiał, że babcia używała tego jak straszaka. Następnym razem, gdy wspomniała o niespokojnych przodkach, Kuba wypalił: „To dobrze, babciu, że się ruszają. Przynajmniej odleżyn nie dostaną jak pani Nowak z parteru”.
Babcia złapała się wtedy za serce. Mama o mało nie popłakała się ze śmiechu. Przez to zapomniała dać mu po łapach, choć babcia wyrównała rachunek, trzepiąc ścierką właśnie ją.
Teraz babcia szła w jego stronę szybko, prawie biegiem, a jej oczy latały niespokojnie, jakby to ona została przyłapana z papierosem za garażami.
— Co ty tu robisz? Czemu nie jesteś w domu? — zapytała ostro.
— Ja… jeszcze tam nie byłem.
— Nie byłeś? To gdzie się włóczyłeś tyle czasu?
— Szkoła, potem trening, a potem tak… chodziłem.
— Tak sobie chodziłeś? — Babcia zmrużyła oczy.
No i zaczyna się, pomyślał Kuba. Za chwilę każe mu chuchnąć, żeby sprawdzić, czy czuć dym.
— A to co? — nagle chwyciła go za dłonie. — Masz całe czerwone ręce. Gdzie są rękawiczki?
— Zostały w domu.
— W domu? I twoja matka tego nie zauważyła? Pokaż kostki.
Szarpnęła nogawkę jego spodni do góry i aż wciągnęła powietrze.
— Co to ma znaczyć?
— Co? — Kuba przestraszył się naprawdę.
— Czemu masz czerwone kostki? Gdzie kalesony? A szalik?
Kuba poczuł, jak twarz pali go ze wstydu. Jakby tego było mało, w wąskiej uliczce obok sklepu zobaczył Bartka Maja. Stał w cieniu, a jego czerwona czapka podskakiwała lekko, bo pewnie śmiał się pod nosem. Świetnie. Po prostu cudownie. Dzięki, babciu.
Czy ona traciła rozum? Zawsze była bystra, ostra jak brzytwa, pamiętała daty, nazwiska, rachunki w sklepie i wszystkie jego wymówki. A teraz zachowywała się tak, jakby papieros w ogóle nie istniał.
— Babciu, ile jest pięć razy pięć?
— Dwadzieścia pięć — odpowiedziała natychmiast, zdezorientowana.
— A kwadrat przeciwprostokątnej?
— Jest równy sumie kwadratów przyprostokątnych. Jakubie, czy ty nie odrobiłeś lekcji? Ona nawet tego nie sprawdziła? Nie pozwolę na takie rzeczy, spójrz tylko na siebie!
Kuba zamilkł. Czy babcia właśnie była po jego stronie? Czy może przez przypadek trafił do jakiegoś obcego świata, gdzie dorośli mówili wszystko odwrotnie?
— Babciu, po której stronie mam bliznę po wyrostku?
— Nigdy nie miałeś wycinanego wyrostka.
No dobrze. To na pewno była ona.
Zaprowadziła go do domu, przez całą drogę mamrocząc coś pod nosem. W mieszkaniu pachniało pieczenią. Mama stała w kuchni w najlepszej sukience, z włosami starannie ułożonymi w loki, w nowych kolczykach i… w szpilkach. Kuba zmarszczył brwi. Od kiedy mama chodziła po domu w szpilkach?
— Kubusiu, kochanie — przytuliła go szybko. — Umyj ręce, zaraz kolacja. Mamo, zostajesz?
— Dlaczego to dziecko błąka się po ulicach? — wybuchła babcia. — Do domu mu się nie spieszy, prawda? Pięknie, naprawdę pięknie. Własne dziecko oddać za… gdzie on ma rękawiczki? Gdzie kalesony? Przecież jest mróz! Ale oczywiście, ciebie to nie obchodzi.
— Mamo. Dość. Jesz z nami czy nie?
— Nie! Ja tu swoje widzę. Jakub, pakuj rzeczy. Idziesz ze mną.
— Co? Nie!
Na samą myśl, że miałby przez następne lata słuchać babcinego narzekania od rana do nocy, przeszedł go zimny dreszcz.
— On zostaje tutaj — powiedziała mama twardo.
— Tutaj? A co to w ogóle znaczy tutaj? Ty wszystko zaprzepaściłaś.
— Mamo, jeżeli nie przestaniesz, to ja… będę musiała…
— Co? Wyrzucisz własną matkę?
— Tak.
— Niewdzięczna dziewucho!
Mama nie pozwoliła jej dokończyć. Złapała babcię za ramię, wyprowadziła ją na klatkę i zatrzasnęła drzwi. Zza nich natychmiast dobiegł krzyk, że wezwie policję, że dziecko trzeba jej oddać, że ona na to nie pozwoli.
Mama chwyciła Kubę za rękę i zaprowadziła do pokoju. Dopiero wtedy zobaczył siedzącego tam mężczyznę. Obcego. Sztywnego z napięcia, jakby bał się poruszyć.
— Kuba — powiedziała mama cicho. — Nie ma już sensu kłamać. To jest twój tata.
Za drzwiami babcia zawodziła coraz głośniej. Mama stała nieruchomo. Mężczyzna podniósł się z fotela. Był wysoki, szczupły, miał zmęczoną twarz i oczy tak podobne do oczu Kuby, że chłopakowi zrobiło się słabo. Wyciągnął do niego drżącą rękę.
— Cześć, synku.
Kuba cofnął się o krok.
— Ale… mówiłaś, że on nie żyje.
— Aniu… — mężczyzna, jego ojciec, wyglądał, jakby ktoś uderzył go prosto w pierś.
— To nie ja, Pawle — wyszeptała mama. — To ona. Powiedziała, że będzie mu łatwiej myśleć, że odszedłeś na zawsze, niż wiedzieć, że ty…
Głośne pukanie przerwało jej w pół zdania.
— Policja! Proszę otworzyć!
— Aniu, może ja powinienem wyjść — powiedział mężczyzna.
— Nie. Koniec ukrywania. Kuba, wszystko ci wyjaśnimy, tylko… nie bój się.
Mama otworzyła drzwi. Do mieszkania wpadła babcia, za nią policjant, a na końcu pani Wiśniewska z sąsiedztwa, ta sama, która zawsze niby podlewała kwiatki na korytarzu, kiedy u kogoś działo się coś ciekawego.
— Co się tu dzieje? — zapytał policjant. — Mamy zgłoszenie o awanturze.
— Nic złego się nie dzieje — odpowiedziała mama. — Mój mąż wrócił ze Śląska. To jest jego syn.
— On jest kryminalistą! Zbiegłym kryminalistą! Proszę go aresztować! Jakub, chodź do mnie!
— Mamo, wystarczy.
Policjant sprawdził dokumenty ojca.
— Nie ma żadnych wpisów?
— Żadnych — odpowiedział Paweł. — Pracowałem na Śląsku od czasu, kiedy wyjechałem po szkole.
— Przepraszam pana — powiedział policjant po chwili.
— Nie przepraszajcie go! — krzyknęła babcia. — On zniszczył życie mojej córce!
— Mamo, przestań.
Mama zamknęła drzwi.
Ojciec. Kuba miał ojca. Przez jedenaście lat żył bez niego, a teraz nagle ten człowiek stał w ich pokoju, jakby mógł wejść w jego życie tak po prostu. Babcia zawsze mówiła, że był pijakiem, złodziejem, że zginął w bójce i że lepiej nie rozdrapywać rodzinnego wstydu.
A wszystko okazało się kłamstwem.
Mama chyba zobaczyła, co za chwilę zrobi, ale nie zdążyła go zatrzymać. Kuba porwał kurtkę z wieszaka i wybiegł z mieszkania.
Biegł tak długo, aż zaczęły piec go płuca. Łzy rozmazywały światła latarni, chodnik uciekał spod nóg, a w głowie tłukło się tylko jedno pytanie: komu jeszcze mógł wierzyć?
— Ej, młody! — usłyszał znajomy głos Bartka Maja.
Kuba nie zwolnił.
— Zaczekaj! Kto cię goni?
Bartek dopadł go i złapał za rękaw.
— Nikt. Odczep się.
— Mróz jak diabli. Chcesz się rozchorować? W zeszłym roku leżałem w szpitalu, najlepsze jedzenie w życiu dawali, ale ty byś tam nie wytrzymał. Za delikatny jesteś. Chodź, mieszkam niedaleko.
Kuba zawahał się.
— Mama jest w trasie. Jest konduktorką. W domu tylko ja.
Mieszkanie Bartka było skromne, miejscami obdrapane, ale czyste. W jego pokoju wisiały plakaty Maanamu, Lady Pank i Republiki. Gitara stała oparta o łóżko, jakby czekała, aż ktoś po nią sięgnie.
— Herbaty? — spytał Bartek.
Kuba skinął głową. Wtedy jego brzuch zaburczał tak głośno, że obaj to usłyszeli.
— Głodny? Może fasolka po bretońsku z chlebem?
Bartek krzątał się w kuchni, nucąc pod nosem. Kuba siedział przy stole i patrzył, jak para unosi się nad talerzem. Nie pamiętał, żeby kiedykolwiek jadł coś lepszego.
Później, nad kubkami herbaty, Bartek wziął gitarę i zaczął grać.
— Naprawdę dobrze grasz — przyznał Kuba.
— Dzięki. To Republika. A to Lady Pank. Klasyka.
Kuba znał tylko Maanam, więc Bartek zagrał mu melodię, a on spróbował śpiewać. Pomylił słowa po trzecim wersie, ale Bartek tylko parsknął śmiechem i grał dalej, aż Kuba też zaczął się śmiać.
— Powinieneś wracać — powiedział w końcu Bartek. — Jeszcze policję postawią na nogi.
Uśmiech Kuby zgasł.
Bartek odłożył gitarę i słuchał, kiedy Kuba wyrzucał z siebie wszystko: papierosa, babcię, matkę w szpilkach, obcego mężczyznę w pokoju, policję pod drzwiami i słowo „tata”, które nagle zaczęło znaczyć coś zupełnie innego.
— Nie bądź głupi — powiedział Bartek po chwili. — Ojciec to może być świetna sprawa. Mój zniknął. Mama mówi, że pewnie poleciał w kosmos.
— Naprawdę?
— Nie. Ona tak żartuje. Sama mnie wychowała. Bez rodziny, bez pomocy. Ale jest najlepsza. Pogadaj z nimi, dobra? Dorośli też czasem robią straszny bałagan.
Kuba objął go nagle, zanim zdążył się zawstydzić.
Bartek miał rację.
Znaleźli go niedługo później. Mama, babcia i Paweł przyszli razem, choć babcia wyglądała, jakby każdy krok kosztował ją dumę. Wtedy opowiedzieli wszystko. Że babcia nigdy nie zaakceptowała Pawła. Że uważała go za kogoś nieodpowiedniego dla córki. Że kiedy wyjechał do pracy, napisała do niego list, podszywając się pod Annę, i wmówiła mu, że Anna ułożyła sobie życie z kimś innym. A on uwierzył.
— Dlaczego? — zapytał Kuba babcię.
Jej twarz, zwykle taka twarda, nagle się załamała.
— Chciałam szczęścia dla was obojga.
— A dla niego?
Babcia zaczęła płakać.
— Wybacz mi.
Na urodziny Kuby Bartek przyszedł z plakatem Maanamu. Mama pozwoliła powiesić go nad biurkiem.
Kuba przebaczył im wszystkim.
„Dorosłe głupoty”, powiedział wtedy Bartek. I chyba nic nie pasowało lepiej do tego, co się wydarzyło.
Babcia wzięła Bartka pod swoje skrzydła. Dokarmiała go, pilnowała, żeby odrabiał matematykę, i udawała, że wcale nie martwi się o niego tak samo jak o Kubę.
Minęły lata, a oni wciąż spotykają się nad morzem. Siadają z gitarami, śmieją się z dawnych pomyłek i jedzą fasolkę po bretońsku z pajdą chleba, jakby to była uczta dla królów.
A Paweł? Kuba pokochał go naprawdę. Ma teraz przyrodnie rodzeństwo i wszyscy potrafią się dogadać. Ale między nim a ojcem zostało coś osobnego, mocnego i nie do zerwania. Więź, której nie zdołało zniszczyć żadne kłamstwo.