Oligarcha niechętnie powlókł się do domu, do umierającej żony. I wtedy mały bezdomny chłopiec zaproponował mu, że wyczyści mu buty…
„Wyczyścić panu?” – głos zabrzmiał jak skrzypienie starej skrzypiec, pojawiając się znikąd. Ja, zgarbiony nie tylko pod ciężarem płaszcza, ale i pod ciężarem własnego życia, ledwo utrzymywałem się na nogach.
„Co?” – machnąłem ręką ze zmęczeniem, prawie nie patrząc, jakbym odpędzał gołębie z moskiewskiego nabrzeża.
Buty… Wyczyścić? Tanie, wujku. Choć trochę…
Zamarłem. Pod stopami chrzęściła przemarznięta lutowa skorupa – ani zima, ani wiosna, tylko błoto, wilgoć, powietrze nasycone dymem z ognisk i obcą, beznadziejną tęsknotą. Przed mną stał chłopiec chudy jak patyk, w błocie, z oczami jak węgielki, w których migotały bursztynowe iskierki. Czapka zsunęła się na kark, buty wyglądały jakby były z cudzej nogi, bardziej przypominały teatralną rekwizytę. Ręce małe, ale zwinne, jak u zwierzątka. I nagle… nie, nic sobie nie przypomniałem. Nie miałem czego wspominać: moje dzieciństwo zapakowane jest w szeleszczące opakowania po importowanych cukierkach, a on, być może, nigdy w życiu nie próbował czekolady.
Nie trzeba, powiedziałem, odwracając wzrok. W witrynie przemknęło zamazane odbicie i zapytałem sam siebie: kto to jest? To nie twarz, tylko maska.
A może jednak? No proszę, wujku! – pociągnął nosem, wyciągając zza koszuli zatłuszczoną, mokrą szmatkę.
No dobrze – westchnąłem, bardziej po to, żeby się go pozbyć, niż z litości. Tylko szybko.
Uklęknął przy wejściu do eleganckiej kawiarni, nie wahając się, jakby wiedział: nie mam dokąd się spieszyć. Patrzyłem na jego ręce, złamane paznokcie, brud wbity w skórę i po raz pierwszy od lat poczułem… coś przypominającego wstyd.
Dziękuję, wujku… – wyszeptał drżącym głosem. Mama jest chora… Zarobię trochę i kupię chleb.
Przełknąłem łzy. Za szybą naprzeciwko było ciepło, światło, śmiech, para z jedzenia. Ten śmiech ranił jak odłamek. A ja stałem, jakby przykuty do ziemi.
Ależ skąd… chciałem powiedzieć „nie wymyślaj”, ale słowa utknęły mi w gardle. Kim ja jestem, żeby decydować, gdzie jest prawda, a gdzie kłamstwo dla dwudziestu rubli?
Gotowe… otrzepał moje buty. Piękne, jak nowe! Tylko… i tak widać, że jest pan smutny.
Skąd to? – uśmiechnąłem się wymuszenie.
Widać, wzruszył ramionami, chowając szmatkę. Po butach. Ludzie w brudnych butach zawsze gdzieś się spieszą. A pan nie. Pan nie ma dokąd.
Nie wiedziałem, co odpowiedzieć. Po prostu stałem, pocierając ramię, czując się jak obcy eksponat w nieznanym muzeum.
No dobrze… już się oddalił, ale odwrócił się: Nie zapominaj o mamie. Nawet jeśli… i tak wracaj do domu. Czasami „późno” to jeszcze nie za późno…
I zniknął w tłumie, jak miraż. A ja zostałem, patrząc na czyste buty i nagle poczułem, że są obce. Tak, pięciominutowe spotkanie z dzieckiem z ulicy może wywrócić do góry nogami cały wewnętrzny świat. Chociaż na zewnątrz wszystko pozostanie takie samo – zimne i obojętne.
Poszedłem dalej. Powoli. Wiatr uderzał mi w twarz. Nie chciało mi się do domu. Ale nie było już dokąd iść.
Szłam, wpatrując się w twarze znikające w półmroku. Ludzie-cienie spieszyli się, zajęci swoimi sprawami: ktoś sapiąc rozmawiał przez telefon, ktoś inny wpadał do autobusu, a jeszcze ktoś rzucał przypadkowy uśmiech innej osobie. A we mnie była tylko ona. Obraz wieczoru, kiedy znów przekraczam próg klatki schodowej, wymykając się obok portierki, zdejmuję płaszcz i słyszę cichy kaszel, a potem głos, ledwo słyszalny w ciszy:
Przyszedłeś?
W ostatnim roku nawet to stało się rzadkością. Marina prawie nie mówiła, tylko patrzyła bez wyrzutów, z niemym pytaniem. Nigdy mi nie wybaczyła tych lat luksusu: wiejskiego domu, wymarzonych kurortów, zimnych diamentów, za które zapłaciłem nie pieniędzmi, ale duszą. Już dawno przestaliśmy być tymi młodymi marzycielami, którzy biegali boso po ławkach, wierząc, że „na zawsze” to nie tylko puste słowa.
Po drodze śledziło mnie spojrzenie chłopca. Patrzył z dołu w górę, jakby prosząc o drobne, albo próbując pocieszyć. Dlaczego dzieci ulicy widzą w ludziach to, czego nie dostrzegają psychoterapeuci z ich bajecznymi pensjami?
W domu panowała tylko cisza. Skrzypienie desek brzmiało jak marsz pogrzebowy. Powolny, teatralny przejście korytarzem. Wszystko tutaj tchnęło Mariną: uschnięte kwiaty w wazonach, książki ułożone w trzech rzędach, słaby zapach lekarstw i natarczywa wanilia. Kiedyś pachniało tu kawą. A może to tylko wspomnienie?
Wszedłem do sypialni. Marina leżała na boku, z twarzą bladą jak płótno i zaciśniętymi ustami. Obok leżała otwarta książka, okulary, szklanka z mętną wodą i termometr, którym teraz mierzyła nie tylko temperaturę, ale i liczbę pozostałych dni. Nie podniosła głowy.
Znowu się spóźniłeś…
Głos cichy, ale ostry jak odłamek.
Zatrzymałem się w biurze – skłamałem. Ale po co? To już nie miało znaczenia.
Oczywiście. Zawsze jestem na drugim miejscu. Albo na trzecim, po naradach… i kto tam jeszcze u ciebie jest?
Uśmiechnęła się z dziecięcą urażą. Usiadłem na skraju łóżka. Nie pozostały żadne słowa. Przez lata je wyczerpaliśmy. Najpierw była prawda, potem wyrzuty, a potem cisza, ciężka jak spleśniały chleb: wisiała w powietrzu, nie ruszając się, bez względu na to, ile się jej odgryzało.
Nadal nie mogę ci nic dać – wycisnąłem. Po prostu… jestem tutaj.
Długa pauza.
Wiesz, co jest najstraszniejsze? Nawet za mną nie będziesz tęsknić. Masz wszystko zaplanowane: żona, szpital, rachunki. Wrócisz do swojego przytulnego domku, będziesz bezdusznie przeżuwać śniadania…
Zamilcz, przerwałem ostro.
Dlaczego?